فروشگاه اینترنتی بیگودی

سبد خرید من

آویشن و خواص ضد باکتریایی

آویشن

مقدمه:

آویشن داراي اثرات ضدقارچی و ضدباکتریایی قوي است و این خاصیت به دلیل وجود تیمول و کارواکرول در اسانس آویشن است. مشخص شده است که اسانس آویشن داراي اثرات ضد اسپاسم، ضد سرفه و خلط آور است. پماد حاصل از آویشن براي درمان برخی بیماري‌هاي پوستی کاربرد دارد. شستن سر با محلول رقیق اسانس آویشن سبب افزایش جریان خون در پوست سر و قوي شدن غده‌هاي مو و در نتیجه جلوگیري از ریزش مو می‌شود (عمویی و همکاران، 1394). اسانس آویشن حاوي ترکیباتی مانند تیمول، کارواکرول و 1و 8 سینئول هست که خواص ضدمیکروبی اسانس کامل بیشتر از هر یک از ترکیبات آنهاست که این نشان دهنده سینرژیستی هر کدام از ترکیبات درون اسانس با یکدیگر می‌باشد (Aghel et al., 2007; Fu et al., 2007).

 

مشخصات گیاه‌شناسی:

نام فارسی: آویشن، حاشا و اوشن

نام علمی: Thymus vulgaris L.

خانواده: Lamiaceae

نام انگلیسی: Thyme

در ایران گونه‌هاي مختلفی از این گیاه از آویشن که به صورت گیاهی علفی است تا انواعی که به صورت درختچه هستند می‌روید، از جمله Thymus communis که در مزارع نیز کاشته می‌شود و Thymus serpyllium که سی‌سنبر یا سوسنبر است و در واقع گونه وحشی آویشن می‌باشد و همچنین گونه‌هايT .nummularia M .B  و T .fedischenkoi Ronn و چندین واریته از گونه T .Kotschyanus در مناطق مختلف ایران از جمله در ارتفاعات منجیل، در اراك، کردستان، کرمانشاه، دامنه‌هاي جنوبی البرز، آزادبر طالقان، توچال، دره کرج، آذربایجان، کرمان، شاهوارکوه در ارتفاعات 3700-2900 متر، اورامان کردستان، رودبار، نور، کجور، دره چهل دختر گرگان شناسایی شده است (ميرحيدر، 1389). آویشن ساختار بوته‌اي دارد و داراي ساقه مستقيم و علفي يا چوبي و پرشاخه به ارتفاع 10 تا 30 سانتي‌متر و در بعضي موارد تا 45 سانتي‌متر است. ساقه‌هاي منشعب اين گياه پوشيده از كرك‌هاي سفيد رنگ مي‌باشد (Burnie, 1995).

از نظر آب و هوا و خاك، آویشن، آب و هواي ملایم متمایل به گرم و خاک‌هاي با زهکشی رو به آفتاب را ترجیح می‌دهد. تکثیر آن با قلمه و یا با بذر صورت می‌گیرد و فواصل بوته‌ها در محل اصلی بین خطوط کاشت 1 متر و بین بوته‌ها 30 سانتیمتر مناسب است. و جین علف‌هاي هرز براي رشد آن ضروري است. قلمه آویشن از ریشه جوش‌هاي آن در اردیبهشت تهیه و کاشته می‌شود و اگر با بذر تکثیر می‌شود بین اسفند تا خرداد هر وقت می‌توان آن را کاشت. آزربه هرچند گیاهی است چندساله و دایمی ولی بهتر است مزرعه آن هر سه سال یکبار به کلی برداشت شده شخم خورده و کشت آن تجدید شود تا بوته‌هاي قوي، پربرگ شده و گل بدهد. گل‌هاي آزربه در اواخر خرداد و اوایل تیر ظاهر می‌شود و برداشت گیاه براي مصارف طبی و ادویه‌اي باید زمانی که شکوفه‌ها تازه 10 سانتی‌متر از سر بوته برداشت شود که بعدا آنها را ظاهر شده‌اند، انجام شود و شکوفه‌ها و برگها و ساقه‌هاي نازك آن تا حد 10-12 سانتی‌متر در سایه خشک کرده و نگه‌داري نمایند. در بعضی مناطق می‌توان در هر سال دو بار سرشاخه‌ها و برگها را چید و محصول برداشت نمود. به‌طور متوسط از مزارعی که خوب کاشته شده و مراقبت شود می‌توان 2-1 تن در هکتار محصول خشک برداشت نمود. گل آویشن خیلی معطر و به عنوان ادویه در آشپزخانه مصارف متعددي دارد (ميرحيدر، 1389).

 

 

 

ترکیبات شیمیایی:

اسانس آويشن مايعي است زرد يا قهوه‌اي مايل به قرمز تيره با بوي مطبوع قوي و طعم تند و پايدار و خنك كننده، كه از تقطير برگ‌ها و سرشاخه‌هاي گل‌دار Thymus vulgaris L. استخراج مي شود (مومني و همکاران، 1370).

 

 

از تقطیر برگ‌هاي گیاه در حدود یک درصد روغن تیمول به دست می‌آید. تیمول یک فنل متبلور سفیدرنگی است که داراي خاصیت ضد عفونی قوي و قارچکشی است و در عطرسازي مصرف دارد (ميرحيدر، 1389). تانن‌ها، ساپونین‌ها، گلیکوزیدها و اسانس‌ها مهم‌ترین اجزاي تشکیل دهنده‌ي عصاره‌ي آویشن هستند. تیمول، کارواکرول، پاراسیمول، لینالول و سینئول اجزاي اصلی تشکیل دهنده‌ي اسانس آویشن هستند (Cross et al., 2002). Grigore و همکاران در سال 2010 گزارش کردند که ظرفیت آنتی‌اکسیدانی عصاره‌ي آویشن معادل اسید آُسکوربیک است. توانایی آنتی‌اکسیدانی روغن‌هاي ضروري آویشن به ترکیبات فنولی تیمول، کارواکرول و تیموهیدروکینون نسبت داده می‌شود (Cuppett & Hall, 1998).

 

 

 

واص آویشن در طب جدید:

روغن تیمول یا تیمن که در ترکیب اسانس گیاه وجود دارد، منشأ اصلی خواص ضدعفونی کننده آویشن می‌باشد، از طریق مخاط جذب می‌شود و از راه ادرار دفع می‌شود و رنگ ادرار را تیره یا سیاه می‌سازد. خاصیت ضد میکرب و ضد قارچ و ضد انگل تیمول در طب جدید نیز مورد توجه است و به دلیل وجود تیمول در گیاه آویشن از جوشانده آن براي ضد عفونی کردن و پانسمان و شست وشوي زخم‌ها به نحو مؤثري استفاده می‌شود. در داروسازي براي تهیه محلول‌هاي غرغره ضد عفونی حلق و قطره‌هاي ضد سرفه و در دندانپزشکی براي تهیه محلول‌هاي شستوشوي دهان کاربرد دارد. در تجارت دارویی به عنوان قارچکش معروف است. در بیماری‌هاي قارچی به علت اثر زیادي که در بیماري اکتینومیکوزیس دارد، یک درصد محلول تیمول را روي پوست و محل زخم می‌مالند و ممکن است به جاي تیمول روزي سه مرتبه از 60 درصد جوشانده گیاه آویشن یا حاشا استفاده شود (ميرحيدر، 1389).

آويشن به عنوان گياه دارويي مورد استفاده در طب سنتي و نيز گياه دارويي مؤثر در فارماكوپه‌هاي معتبر جهان به ثبت رسيده است. اين گياه سرشار از تانن‌هاي نعناعيان، پلي متوكسي فلاوون‌ها، تري ترپن‌ها و پلي ساكاريدها مي‌باشد. مهم‌ترين تركيبات موجود در اسانس آويشن‌ها تيمول و كارواكرول هستند. اين‌ها دو ترپنوييد هستند كه تنها در تعداد محدودي از گونه‌هاي گياهي از جمله آويشن‌ها وجود دارند. اسانس آويشن، آنتي بيوتيك بسيار قوي است. پلي متوكسي فلاوون‌ها و مونوترپن‌هاي موجود در اين گياه نيز داراي اثرات ضدتشنجي، ضدالتهاب و ضدسرفه هستند (Mozaffarian, 2013). اين گياه طبق نظرات كنگاره كميسيون دارويي آلمان داراي وضعيت مثبت درماني است و در تك نگاره كميسيون متخصصين گياهان دارويي اروپا و كميسيون سازمان بهداشت جهاني داراي رتبه نخست درماني است (Van Wyk & Wink, 2004).

اين گياه عمدتاً براي درمان ناراحتي‌هاي معده، سرماخوردگي، سرفه و التهاب دستگاه تنفسي مورد استفاده قرار مي‌گيرد. كاربرد موضعي اين دارو براي درمان التهاب‌هاي مخاطي دهان و گلو و نيز زخم‌هاي كوچك بسيار مفيد است. در مواردي كه زكام برونشيتي و خارش پوست وجود دارد مي‌توان روغن آويشن را در آب استحمام به كار برد. مصرف چاي حاصل از 4-1 گرم گياه براي چند بار در روز به عنوان خلط‌آور و قبل از غذا يا در طي مدت غذا خوردن براي تقويت معده توصيه شده است. گياه آويشن و عصاره آن، اسانس روغني و يا تيمول جداسازي شده از آويشن در بسياري از تركيبات دارويي كه به صورت تجاري و به شكل چاي‌هاي سرفه، قطره‌هاي سرفه، دهان شويه‌ها و مرهم‌هاي ضدعفوني كننده تهيه مي‌شوند وجود دارند (Bekhradi & Khayat Kashani, 2006).

 

خواص درمانی در دیگر کشورها:

از نظر تاریخی و قدمت شناخت: حاشا یا آویشن گیاهی است که بخصوص به عنوان ادویه معطر از زمان‌هاي قدیم مورد توجه بشر بوده و در عهد باستان در جوامع پیشرفته آن روز به عنوان بخورهاي معطر و تصفیه کننده بخصوص در معابد به کار می‌رفته است. برگ‌هاي آویشن سمبول شجاعت و تهور و رشادت بوده است. در یونان قدیم یعنی در روزگاران قبل از میلاد مسیح مرسوم بوده است اگر می‌خواسته‌اند شجاعت و رشادت مردي را تحسین کنند و از او تعریف نمایند می‌گفته‌اند که او عطر حاشا دارد و بوي آویشن می‌دهد. در اساطیر کهن مسیحیان آمده است که در علوفه‌اي که براي تشک در رختخواب مریم عذرا و حضرت مسیح کودك به کار می‌رفته گیاه و علف معطر آویشن نیز وجود داشته است. سربازان رومی رسم داشتند براي افزایش شجاعت و تهور در آب آویشن حمام کنند. رسم شناخت آویشن به عنوان سمبل شجاعت قرن‌ها در جوامع بشري حاکم بوده است به طوري که حتی در قرون وسطی در دوران شوالیه‌ها نیز هروقت زن‌هاي زیباي اروپا قصد تحسین معشوقه‌اي شوالیه خود را به عنوان مرد شجاع داشتند روبان‌هاي زیبایی که روي آن شکل گیاه آویشن برودري می‌شده به آنها هدیه می‌داده‌اند (ميرحيدر، 1389).

آویشن در قانون:

گرم و خشک تا به سوم می‌رسد. گدازنده و قطع کننده است و خون لخته شده را هم پارچه پارچه می‌نماید. و تا آن اندازه گرمی دارد که لرزش زمستانی را از بین می‌برد. زگیل‌ها را می‌گدازد. ضمادش با سرکه داروی ورم‌های تازه بلغمی است. تناول آن در علاج ناتوانی پی‌ها خوب است. نوشیدنش دردهای انتهای دندخ را از بین می‌برد. بنا به گفته دیسقوریدوس اگر آویشن را با غذا همراه کنند قوت نظر را نگه دارد و کم سویی را از بین می‌برد. سینه و شش را می‌پالاید و در خون برآوردن کمک کند. آب‌پز آن مسکن درد انتهای دنده‌هاست بشرطی که با عسل باشد و بلیسد. و از قوت خشکننده‌ای که دارد خون برآوردن را باز دارد. در هضم مددکار است. شربت آن سوء هاضمه را از بین می‌برد و کسانی که کم اشتها هستند را به اشتها می‌آیند. بول و حیض را راه اندازد. کرم را بیرون راند. تناول دو درهم تا چهار درهم بلغم را بدون هیچ آزاری بیرون دهد و اسهالش کافی و مفید است.

 

آویشن در مخزن‌الادویه:

حاشا: گرم و خشک. مسخن قوی مدر بول و حیض و عرق و شیر و مخرج جنین و مشیمیه و مفتح سده احشا و منقی سینه و شش و سرفه و تقویت معده و کبد و طحال و تحلیل خون منجمد و تریاق سموم بارده حیوانیه  و نباتیه و حابث نفس‌الدم و مقطع و مسهل بلغم و مخرج اقسام کرم معده و شکوفه خالص آن مسهل سودا و قایم مقام افتیمون و با نمک طعام و سرکه باعث زیادتی تلطیف و تقطیع آنست. چون دو مثقال آن را با عسل بسرشند و با آب  گرم بیاشامند جهت فالج و لقوه و نسیان و صرع و کزاز و تقویت گرده و باه و رفع درد دهن و حلق و نفث بلاغم و تفتیح قولنج نافع و چون قدر قلیلی در طعام داخل کنند مانند سبزی‌ها بخورند ضعف چشم را نافع بود. قوت باصره را نگهدارد و ضعف معده و جگر حادث از اخلاط فاسده را زایل کند. اعانت بر هضم غذا نماید و آشامیدن طبیخ آن با عسل اسهال نفث بلغم و فضول مجتمعه در سینه و سرفه و ضیق النفس و ضماد آن با سرکه جهت تحلیل اورام بلغمیه تازه و تحلیل خون منجمد در اعضاء. چون نزد مصروع در حین صرع حاشا را بسوزانند که دود آن به مشام اورسد اگر به افاقه آید علامت برءآنست مضر ریه، مصلح آن نعناع است.

 

داروهای تولید شده از آویشن:

در علم آروماتراپی (رایحه درمانی یا عطردرمانی) از اسانس آویشن استفاده می‌شود. داروهاي گیاهی زیر از گیاه آویشن هستند که در بازار موجود می‌باشند که عبارتند از:

1- شربت توسیان، ضد سرفه و خلط آور، محصول شرکت گل دارو

2- قطره توسیون، ضد سرفه و خلط آور، محصول شرکت باریج اسانس

3- قطره توسیگل، ضد سرفه و خلط آور، محصول شرکت گل دارو

4- قطره تیم آرتا، ضد سرفه و خلط آور، محصول شرکت ایران داروك

5- شربت و قرص تیمکس، ضد سرفه و خلط آور، محصول شرکت ایران داروك

6- محلول دهان شویه پرسیکا، محصول شرکت پورسینا (عمویی و همکاران، 1394).

توجه: با توجه به سمّی بودن ماده تیمول در مصرف و خوردن آویشن و ترکیبات آن باید رعایت دستورات را نمود و از اسراف در مصرف آن خودداري شود. اسراف در مصرف حاشا و تیمول ممکن است باعث اسهال و غثیان و استفراغ شود و یا ممکن است در اثر تحریک کلیه‌ها موجب بروز آلبومین در ادرار گردد. مصرف بی‌رویه حاشا ممکن است عضلات قلب را ضعیف نماید و همچنین اسراف در مصرف آن ممکن است ایجاد سرگیجه و بروز صداهایی در گوش کند (ميرحيدر، 1389). در کشور ایران دو جنس آویشن با نام‌های Thymus spp. با نام‌ آویشن کوهی و ديگر نام‌ها و Zataria multiflora با نام فارسی آویشن شیرازی به فروش می‌رسد که از لحاظ عملکرد و خواص در برخی موارد شبیه هم هستند ولی در مجموع نیاز به تحقیقات بیشتری حهت بررسی این موضوع وجود دارد.

 

نتیجه‌گیری:

با ساخت داروي مناسب با منشاء گیاهی همچون آویشن و عوارض کمتر دارویی می‌توان به درمان عفونت‌هاي استافیلوکوکی امیدوار بود. اسانس آویشن علاوه بر دارا بودن اثرات ضد میکروبی و آنتی اکسیدانی گسترده، داراي مصارف خوراکی نیز هستند که نشان دهنده کم بودن اثرات جانبی مصرف آن نسبت به سایر ترکیبات است. با توجه به مطالب ارائه شده از آویشن می‌توان در طیف وسیعی از بیماری‌ها و حتی تغذیه حیوانات مورد استفاده قرار گیرد که نیاز به مطالعات بیشتری دارد.

نویسنده

محسن شجایی

منابع:

ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. القانون فی الطب. جلد دوم. انتشارات سروش.

عقیلی خرسانی شیرازی، محمد حسین. 1380. مخزن‌الادویه. انتشارات چوگان.

عمویی علی محمد، نظریان حسن و کاملی مریم. 1394. بسته کارآفرينی توليد آويشن. اسرارعلم.

مومني تاج خانم، شاهرخي نوبهار. اسانس‌هاي گياهي و اثرات درماني آنها. انتشارت. دانشگاه تهران. 1370.

ميرحيدر حسين. 1389. معارف گياهی.دفتر نشر اسلامی. جلد اول.

 

Aghel N, Moghimipour E, Ameri A. Characterization of an antidermatophyte cream from Zataria multiflora boiss. Iranian J Pharm Sci 2007;3:77–84.

Bekhradi R and Khayat Kashani M. Therapeutic application of essential oils. Morsal. Kashan. 2006, pp: 73 – 5.

Burnie D. Wild flowers of mediterranean. Dorling Kinderseley. 1995. p. 320.

Cross, D.E.; Acamovic, T.; Deans, S.G. and McDevitt, R.M. (2002). The effects of dietary inclusion of herbs and their volatile oils on the performance of growing chickens. British Poultry Science, 43: 33- 35.

Cuppett, S.L. and  Hall, C.A. (1998). Antioxidant activity of the Labiatae. Advances in Food and  Nutrition Research, 42: 245-271.

Fu Y, Zu Y, Chen L, Shi X, Wang Z, Sun S and et al. Antimicrobial activity of clove and rosemary essential oils alone and in combination .Phytother Res 2007; 21:989–994.

Grigore, A.; Paraschiv, I.; Colceru-Mihul, S.; Bubueanu, C.; Draghici, E. and Ichim, M. (2010). Chemical composition and antioxidant activity of Thymus vulgaris L. volatile oil obtained by two different methods. Romanian Biotechnological Letters, 15: 5436-5442.

Mozaffarian V. Indentification of medicinal and aromatic plants of iran. Farhang moaser. Tehran. 2013, pp: 579 – 89.

Van Wyk B-E and Wink M. Medicinal plants of the world: an illustrated scientific guide to important medicinal plants and their uses. Timber Press. 2004.

 

گل همیشه بهار ترمیم کننده زخم ها

ترمیم زخم با همیشه بهار

مقدمه:

گل همیشه بهار سالیانی به عنوان گیاهی زینتی کشت می‌شد تا اینکه خواص دارویی آن شناخته شد و به عنوان گیاه دارویی مورد استفاده قرار گرفت. کشت واز طرفی کشت این گیاه در اروپا از قرن هفدهم آغاز شد. گل‌هاي بدون کاسبرگ همیشه بهار، در برخی از فارماکوپه‌ها به عنوان دارو معرفی شده‌اند و براي مداواي بیماري‌هاي معدي و روده‌اي استفاده می‌شوند (عمویی و همکاران، 1395).

 

 

مشخصات گیاه‌شناسی:

نام فارسی: همیشه‌بهار، زبیده و قرمهان

نام علمی: Calendula officinalis

خانواده: Asteraceae

نام انگلیسی: marigold Pot

گیاهی است یکساله و بلندي آن کمتر از 50 سانتیمتر است. برگ‌هاي آن ساده بیضی، خمیده و پوشیده از کرك و به رنگ سبز مایل به قهوه‌اي. گل‌هاي آن به شکل طبق منفرد در انتهاي شاخه گل‌دهنده ظاهر می‌شود. در طبق آن دو نوع گل است، در وسط گل‌هاي معمولی و لوله‌اي زرد نارنجی و در دور طبق گل‌هاي زبانه‌اي زرد مایل به نارنجی (ميرحيدر، 1389).

همیشه بهار گیاهی دو ساله است، اما با توجه به وجود زمستان هاي سرد در نواحی مورد کاشت، اغلب به صورت یک گیاه یک ساله کشت می شود. همیشه بهار، بخوبی به اقلیم معتدل نواحی اروپا سازگار شده است (Field & Mooney, 1998).

مواد موثره این گیاه در گل‌ها ساخته شده و ذخیره می‌گردد. مهم‌ترین آنها را فلاونوئیدهاي محلول در آب، کارتنوئیدها، اسانس، مواد موسیلاژي و ویتامینE  را می‌توان نام برد. گل‌هاي همیشه بهار همچنین حاوي کالندولین، ساپونین، کلسترول، استرول و استراسید لانوریک می‌باشند (Lebaschi et al., 2004; Adela et al., 2003).

در گل‌هاي آن یک ماده بی شکل، عامل تلخ به نام کالندولین، یک ماده بی طعم شبیه باسورین و کمی اسانس وجود دارد و به علاوه اولانولیک اسید، یک ماده صمغی، یک استرول، کلسترول، اسیدهاي لوریک، اسید پالمیتیک، اسید استئاریک، اسید پنتا دیلیک، اسید میرسیک، مواد فارادیول و ارفیدیول دارا می‌باشد و ریشه آن محتوي ایندولین بوده و ماده فعال گیاه همیشه بهار، ساپونین است. بسیاري از محصولات دارویی تهیه شده از این گیاه، توسط عصاره‌گیري اتانولی گل‌هاي تازه و قسمت هاي هوایی تولید می‌شود (عمویی و همکاران، 1395).

 

ترکیبات ثانویه

در گیاه همیشه‌بهار وجود سالیسیلیک اسید، یک ماده تلخ به نام کالاندولین اسانس، چند ساپونین و کاروتن مشخص شده است (ميرحيدر، 1389). متابولیت‌های ثانويه شامل فلاونوئیدها، تركیب های كاروتنوئیدی، گلیکوزيدی، استرويیدها، ترپنوئیدها، فنولیک اسیدها، موسیلاژ و ساپونین در اين گیاه وجود دارد (Raal et al., 2009; Re et al., 2009) به طوری كه فلاونوئیدها و كاروتنوئیدهای موجود در همیشه بهار، اين گیاه را به منبع غنی از تركیب‌های آنتی‌اكسیدانی مبدل ساخته است (Meda et al., 2005). مورولول و كادينول از مهمترين مواد متشكله اسانس اين گياه هستند (Okoh et al., 2007). مهمترين مواد درماني، فلانوئيدها 04/0-1/0٪ و كارتنوئيد 3/0 است. گل‌هاي اين گياه حاوي كارتنوئيدهايي نظير بتاكاروتن، ليكوپن، ويولاگزانتين، فلاوگزانتين، روبي گزانتين، ؛ گاماكاروتن و ولاتين است (آئينه چي، 1385).

جدول 1: ترکیبات اسانس گل همیشه‌بهار

از بوي تند همیشه بهار به عنوان یک آفت کش مؤثر استفاده می‌شده و این گیاه در میان گیاهان دیگر براي دفع حشرات به کار برده می‌شده است. گیاه همیشه بهار توسط مصري‌ها، یونانی‌ها، هندوها و عرب‌ها و نیز در باغ‌هاي اروپا کاشته می‌شده؛ اما به صورت دارویی از قرن 12 کشت شده است (عمویی و همکاران، 1395).

 

خواص درمانی:

جوشانده همیشه بهار در شستن چشم‌ها، غرغره کردن یا درمان ورم ملتحمه، التهاب گلو، استوماتیت افتوس، التهاب دهان و لثه، راش‌هاي قنداق و دیگر موارد التهابی پوست و غشاهاي مخاطی استفاده شده است (Montvale & Fleming, 1998; Mozherenkov & Shubina, 1976). تنتور گل همیشه بهار را براي التیام زخم‌ها مانند مرهم روي زخم می‌گذارند، مانع التهاب و چرکین شدن آن می‌شود یک فرآورده تولید شده از عصاره گل همیشه بهار، با غلظت 5 درصد به همراه آدانتوئین به طور چشمگیر در تحریک تولید پوست در جراحی‌ها مؤثر بوده است. از طرفی پژوهشگران دریافته‌اند که پماد همیشه بهار، متابولیسم تولید گلیکوپروتئین، نوکلئو پروتئین و کلاژن را در محل مدنظر زیاد می‌کند (عمویی و همکاران، 1395). در هندوستان ترکیبات گیاهی حاوي گل همیشه بهار به طور موضعی و در درمان هموروئید به کار می رفته است (Vijayasarathy et al., 2007). از خواص دارويي اين گياه ضد نفخ معده و روده، تحريك كننده كار كليه‌ها، افزايش دهنده جريان خون و فعاليتهاي قلبي مي‌باشد. عصاره هيدروالكلي گياه هميشه بهار كوهي در درمان التهاب اثربخشي قابل ملاحظه‌اي اعمال مي‌كند. امروزه، گل هميشه بهار براي استفاده از مواد غذايي در ايالات متحده آمريكا تأييد شده و به نظر مي‌رسد در مواد غذايي و ليست دارو از GRAS به عنوان تركيب بي‌ضرر به رسميت شناخته شده است. در گذشته نه چندان دور به عنوان يك دارو براي درمان التهاب و زخم‌هاي پوستي استفاده مي‌شده است (Della et al., 1994).

این گیاه خاصیت معرق، تصفیه کننده خون، ضد تشنج، التیام دهنده زخم، ضد سوختگی، درمان اگزما، سرمازدگی و رفع آکنه دارد. گل‌هاي این گیاه براي مداواي بیماری‌هاي معدي و روده‌اي، زخم‌هاي پوستی و التهاب بکار می‌رود. همیشه بهار التیام جراحات پوستی را از طریق جلوگیري از التهاب پوستی و غشاء‌هاي مخاطی، ساخته شدن مجدد بافت و کاهش آماس و آبسه تسریع می‌کند (Dinda & Craker, 1998).

مشخص شده است که عملکرد TNFـآلفا (فاکتور نکروزه شدن تومور) تولید شده توسط ماکروفاژها، بوسیله‌ی عصاره گل همیشه‌بهار مهار شده است. عصاره‌ی این گیاه در برابر مسمومیت کبدی حاد ناشی از تتراکلریدکربن و سمیت کلیوی ناشی از سیس‌پلاتین در موش اثرمحافظتی داشته است و مکانیسم احتمالی عمل عصاره همیشه‌بهار به‌علت فعالیت آنتی‌اکسیدانی و کاهش رادیکال‌های آزاد است (Preethi and Kuttan, 2009).

فاز روغنی استخراج شده از گل همیشه‌بهار دارای اثرات ضدمیکروبی می‌باشد و با داشتن پتانسیل بسیار بالا در مهار واکنشهای رادیکال آزاد، به عنوان یک آنتی‌اکسیدان قوی می‌تواند در صنعت آرایشی و بهداشتی مؤثر واقع شود (Brenes and Roura., 2010).

 

نتیجه‌گیری:

در صنعت تولید لوازم آرایشی، در بسیاري از موارد از این گیاه براي نرم کردن پوست و مصارف موضعی استفاده می‌کنند. از رنگ نارنجی تند این گیاه براي بهبود بخشیدن حالت ظاهري دیگر مواد دارویی استفاده می‌شود. همیشه بهار به صورت کرم براي رفع هر مشکلی که به التهاب ناشی از خشکی پوست مربوط می‌شود به کار می‌رود (عمویی و همکاران، 1395) همچنین به نظر مي‌رسد كه عصاره گل هميشه بهار همراه با آنتي‌بيوتيك‌ها در درمان سلوليت مي‌تواند كاربرد داشته باشد.

نویسنده محسن شجایی

منابع:

ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. القانون فی الطب. جلد دوم. انتشارات سروش.

آئينه چي، ي. 1385 . روش هاي نوين تجزيه شيميايي گياهان. دانشگاه تهران.

عقیلی خرسانی شیرازی، محمد حسین. 1380. مخزن‌الادویه. انتشارات چوگان.

عمویی علی محمد. مجاهد مژگان. مریم مجاهد. 1395. بسته کارآفرینی تولید همیشه بهار. اسرار علم.

ميرحيدر حسين. 1389. معارف گياهی. جلد یک. دفتر نشر اسلامی. جلد یک.

Adela P, Constantin B, Sanda, A, Carmen S. HPLC analysis of carotenoids in four varieties of Calendula officinalis L. flowers. Acta Biologica, 2003 Vol 47:37-40.

Della-Loggia, R.; Tubaro, A.; Sosa, S.; Becke, R. H.; Saar, S. T.; Isaac, O., 1994. The role of triperpenoids in the topical antiinflamatory activity of Calendula officinalis flowers. Planta Med., 60(6): 516-520.

Dinda ,. Craker, LE. Growers Guide to Medicinal Plants. HSMP Press. Amherst: 1998 35-37.

Field CB, Mooney .A. The photosynthesis-nitrogen relationship in wild plants. In: Givnish T.J. On the economy of plant form and function. Cambridge: Cambridge University Press, 25-55. 1986.

Lebaschi M, Sharifi ashoorabadi A, Abbaszadeh B. Hyperisin for efficient production of nitrogen. Medicinal and Aromatic Plants Res. J. 2004 Vol. 20, pp. 441-445.

Meda, A., Lamien, C.E., Romito, M., Millogo, J. & Nacoulma, G.O. (2005). Determination of the total phenolic, flavonoid and proline contents in Burkina Fasan honey, as well as their radical scavenging activity. Food Chemistry, 91(3), 571-577.

Montvale NJ, Fleming T. PDR for herbal medicines. Medical Economics Company Inc ١٩٩٨.

Mozherenkov VP, Shubina LF. Treatment of chronic conjunctivitis with Calendula. Med Sestra ١٩٧٦; ٣٥: ٣٣٤.

Okoh, O., A. Sadimenko, and A. J. Afolayan. 2007. The Effects of Age on the Yield and Composition of the Essential Oils of Calendula officinalis. Journal of Applied Sciences.7 (23): 3806-3810.

Raal, A., Kirsipuu, K., Must, R. & Tenno, S. (2009). Content of total carotenoids in Calendula officinalis L. from different countries cultivated in Estonia. Natural Product Communications, 4(1), 35-38.

Re, T.A., Mooney, D., Antignac, E., Dufour, E., Bark, I., Srinivasan, V. & Nohynek, G. (2009). Application of the threshold of toxicological concern approach for the safety evaluation of calendula flower (Calendula officinalis L.) petals and extracts used in cosmetic and personal care products. Food & Chemical Toxicology, 47(6), 1246-1254.

Vijayasarathy V, sharma L, Prakash A. Indigenous drug treatment for hemorrhoids. Probe ١٩٨١; ٢٠: ٢٨٥٧.

Preethi, K.C and Kuttan, G. 2009. Antiinflammatory activity of flower extract of Calendula officinalis Linn. And its possible mechanism of action. Ind. J. Exp. Bio. 47: 113-120.

نعنا شهرتی جهانی در طب

نعنا فلفلی

مقدمه:

نعنا فلفلی یکی از پرمصرف‌ترین گیاهان دارویی است که مقدار مصرف سالانه اسانس آن در جهان به حدود 7000 تن می‌رسد. گیاه نعنا فلفلی از مشهورترین دورگه‌هاي تیره نعنا است که در صنایع دارویی و غذایی کاربرد فراوانی دارد (عمویی و همکاران، 1393). از جمله خواصي كه به گونه‌هاي مختلف نعنا نسبت داده‌اند شامل: ضد باكتريايي، ضد خارش، ضد تورم، ضد نفخ، مسكن، درمان ناراحتي هاي معده، محرك، ضد تهوع، درمان تب، سردرد، سرماخوردگي، درمان ناراحتي‌هاي كبدي، خنثي كننده راديكال‌هاي آزاد و … مي‌باشد. همچنين از رايحه دلپذير آن در صنايع عطرسازي، آرايشي (ساخت صابون، شامپو، كرم و غيره) و ساير فراورده‌هاي اقتصادي استفاده مي‌شود. استفاده از اسانس آن در صنايع بهداشت دهان و دندان باعث افزايش بازارپسندي محصولات مي‌گردد (Karray-Bouraouia et هal., 2009; Abbaszadeh et al., 2009). طعم تند برگ‌های آن سبب شهرت این گیاه به نام نعنا فلفلی شده است بيشترين مصرف نعنا فلفلي به منظور تهيه اسانس است. اين گياه داراي خواص دارويي و دارای مصرف فراواني از جمله در داروهاي ضدنفخ، ضدباكتري، محلول‌هاي دهان‌شويه، و نيز در صنايع غذايي، بهداشتي، آرايشي و نوشابه‌سازي مي‌باشد. از اين گياه درتركیب داروهاي گياهي توليد شده در كشور از جمله آلتادين، ماسومنت، قطره نعنا، منتاوآل كيوم استفاده شده است. برگ‌ها و سرشاخه‌های گل‌دار دارای 1 تا 2 درصد اسانس، تانن، فلاونویید، کولین و یک ماده تلخ هستند. اسانس نعنا فلفلی دارای بیش از 20 نوع ترکیب شیمیایی است که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از: منتول (40 تا 60 درصد)، منتوفوران، منتون، پیپریتون، پولگون، سینئولو و غیره (عمویی و همکاران، 1393).

 

مشخصات گیاه‌شناسی:

نام فارسی: نعنا فلفلی

نام علمی: Mentha piperita L.

خانواده: Lamiaceae

نام انگلیسی: Peppermint

این تیره یکی از تیره‌هاي بزرگ گیاهان گل‌دار است که از پراکنش جهانی برخوردار می باشد و در حدود 200 جنس و 2000 تا 5000 گونه از بوته‌هاي معطر تا درختچه‌هاي کوتاه را شامل می‌شود (Hedge, 1982). شایان ذکر است که تا کنون حدود 34 گونه نعنا در جهان شناسایی شده که نزدیک به نیمی از این گونه ها در ایران رویش دارند. جنس Mentha از نظر تاکسونومی پیچیده بوده و تغییرپذیري ژنوتیپی و فنوتیپی در آن بالا است و اغلب گونه‌هاي آن داراي پتانسیل دو رگه‌گیري با یکدیگر هستند (Halliday and Beadle, 1972). نعنا دارای گونه‌های مختلف از جمله M piperata، M viridis، M spicata، M aquatica، M arvensis و غیره می‌باشد (ميرحيدر، 1389). نعنا فلفلی از مشهورترین دورگه‌هاي این جنس است که حاصل تلاقی گونه‌هاي M. aqutica x M. spicata می‌باشد. این گونه از نعنا داراي مقدار زیادي منتول است (Rita and Animesh, 2011). از قدیمی‌ترین گیاهان دارویی محسوب می شود که داراي خواص دارویی در ساخت داروهاي ضد نفخ، ضد باکتري، محلول‌هاي دهان شویه استفاده می‌شود (Shah and D’Mello, 2004). گیاهی است علفی و چندساله، دارای ساقه‌های خزنده (استولون) و ساقه‌های زیرزمینی (ریزوم)، ساقه‌اش چهارگوش به رنگ قرمز مایل به بنفش که برگ‌های بیضوی شکلی به صورت متقابل روی آن قرار می‌گیرند. گل‌های آن به رنگ بنفش هستند و میوه‌اش کپسولی به رنگ قرمز است که دارای بذوری بدون قوه رویشی می‌باشد. برخی از محققان منشاء آن را آسیا و برخی دیگر، انگلستان م یدانند. این گیاه بومی کشور ما نیست ولی به طور وسیع در اکثر استان‌ها کشت می‌شود (عمویی و همکاران، 1393).

 

ترکیبات شیمیایی:

گونه‌هاي مختلف نعناع به دليل داشتن اسانس فراوان كه عبارت‌اند از: منتول،كاروون، ليمونن، بتا پينن، منتون، آلفا پينن و ژرانيول و تركيب‌هاي مؤثر دارويي از اهميت خاصي برخوردار است (نيريز نقدهي و همکاران، 1388).

مهمترین ترکیب هاي شیمیایی اسانس برگ هاي نعنا فلفلی را به حضور منتول (٪47-54)، منتون (٪6-24)، منتوفوران (٪1-8) و منتیل استات (٪3-29) گزارش کرده‌اند (Maffei et al., 2002). همچنین مقادیر کمی منوترپن ها ي لیمونن، ترپینولن، سزکویی ترپن و ژرماکرن وجود دارد (Lawrence, 1978).

 

 

مقایسه ترکیب‌هاي متشکله اسانس نعنا فلفلی در دو فاز رویشی و گل‌دهی

نعنا

 

خواص نعنا در طب جدید:

گياهان جنس نعنا منبع مهمي از تركيبات آنتي اكسيدان مي‌باشند و از مهم‌ترين سبزي‌هاي مصرفي در سراسر جهان هستند كه از زمان‌هاي بسيار دور به عنوان دارو، سبزي معطر و ادويه مورد استفاده بشر قرار داشته‌اند (Park et al., 2002). Andoğan و همكاران (2000) با بررسي فعاليت ضدميكروبي برخي از اسانس‌ها مشاهده كردند كه اسانس نعناع فلفلي خاصيت ضدباكتري قوي عليه دو ميكروارگانيسم استافيلوكوكوس اورئوس و اشرشيا كلي دارد. Mimica و همكاران (2000) در مطالعه خواص ضد ميكروبي اسانس نعناع فلفلي را بروي برخي از ميكروارگانيسم‌هاي پاتوژن بررسي كردند، نتايج اين محققان نشان داد كه اسانس نعناع فلفلي از رشد ميكروارگانيسم‌هاي پاتوژن به شدت جلوگيري مي‌كند. بطور كلي تركيبات فعال ضد ميكروبي اسانس‌ها، ترپن‌ها نظير اوژنول، تيمول و كارواكرول مي‌باشند كه ماهيت فنولي دارند. بويژه خاصيت ضد ميكروبي اسانس گياه نعناع كه در مدل سيستم‌هاي غذايي توسط Sivropoulou و همكاران و Tassou و همكاران بررسي شد و نشان داده شد كه اين خاصيت بعلت وجود منتول و كتون‌ها نظير ايزومنتول و كاروون مي‌باشند. بیشترین ماده موثر در اسانس نعناع منتول نام دارد و حدود 70-30 درصد روغن فرار نعناع را منتول آزاد و استرهاي منتول تشکیل می‌دهد. در طب سنتی از نعناع به عنوان مقوي معده، بادشکن، ضد درد، ضد تشنج، آرام کننده اعصاب استفاده می‌گردد. همچنین نشان داده شد که اسانس نعناع از طریق کاهش اسپاسم عضلات صاف گوارش منجر به کاهش درد در ناحیه شکم می‌شود (Nouraldini et al., 2007; Samsam-Shariat, 2007).

 

خواص درمانی در دیگر کشورها:

در اسناد منتشره در مغرب زمین در مورد خواص نعنا آمده است که برگ و اسانس نعنا هر دو موارد استعمال طبی دارد. خواص آن به طور کلی بادشکن، تونیک و مقوي، مقوي معده ضد سرفه، ضد تشنج، قابض، محرك، مسکن و آرامبخش، خنک کننده، معرق و قاعده آور است. نعنا طبق نظر حکماي طب سنتی از نظر طبیعت نسبتا گرم و خشک می‌باشد که در عین حال خشکی آن زیاد نیست و آثاري از رطوبت نیز در آن وجود دارد. از نظر خواص در تمام موارد از پونه قويتر است. به طور کلی گیاهی است گرم کننده، مقوي دل، رقیق کننده خون غلیظ، اگر چند قطره از عصاره آن مخلوط با آب عسل در گوش چکانیده شود درد گوش را تسکین می‌دهد و اگر برگ آن به زبان مالیده شود خشونت زبان را از بین می‌برد (ميرحيدر، 1389). در طب خانگی آمریکایی روغن آن براي کاهش عصبانیت، بی‌خوابی، میگرن و درد شکم و سردرد مصرف می‌شود. همچنین گزارش شده که دم کرده برگ آن داراي اثر آرام بخشی و مسکن ضعیف بوده و ضماد آن در کاهش خارش جلدي موثر است (Nafisi, 1990).

 

نعنا در قانون:

در دوم گرم و خشک است و رطوبتی زائد همراه دارد. قوتی دارد که گرمی‌بخش و گیرنده و باز کننده است. در میان سبزی‌های خوردنی گوهر نعنا از همه لطیف‌تر است. اگر چند شاخه از آن را داخل پنیر گذارند شیر پنیر نمی‌شود. اگر افشره‌اش را با سرکه خورند خون‌ریزی شکم را قطع کند. نعناع را با قاوت ضماد کنند دمل‌های داخلی را علاج است. با آ‹د جو ضماد شود و بر پیشانی نهند سر درد را دوا کند. با نعناع ماساژ دهان دهد زبری زبان را از بین برد. افشره نعناع با عسلاب در گوش دردمند چکانند مسکن است. خون برآوردن و خون‌ریزی را قطع کند. ضماد آن‌را بر پستان گذارند شیر منعقد شود و آماس پستان فرو نشاند. تقویت معده و گرم کردن معده با نعناع است. سکسکه را آرام کند. هاضم است و استفراغ خونی و بلغمی را بند آرد. نعناع و بویژه شربت آن داروی یرقان است. نعناع کاشتنی که مرطوب است و بادزا غریزه جنسی را تقویت می‌نماید و آوندهای منی را استحکام بخشد، کرم‌ها را می‌کشد. اگر قبل از جماع بردارند ضد بارداری است. اگر چند شاخه از آن با دانه انار تناول شود، اسهال و استفراق شدید را قطع نماید.نعناع به ویژه تخم آن برای سگ هار گزیده پادزهر خوبی است.

 

نعنا در مخزن‌الادویه:

در آخر دوم گرم و خشک با رطوبت فضلیه. در مجیع افعال قوی‌تر از پودنه و با قوت مسخنه و مفرح و مقوی دل و مرقق خون غلیظ و محلل مواد بارده. طلای آن بر پیشانی خصوص با آرد جو جهت درد سر بارد و سعوط یک دانگ عصاره آن با روغن گل سرخ تا یه دفعه جهت خنازیری که در گردن به هم رسد به غایت موثر و قطور آن با ماء‌العسل جهت درد گوش و مالیدن آن بر زبان رافع خشونت آن و خاییدن آن رافع درد دندان. آشامیدن عصاره‌ی آن  قاطع نزف‌الدم و جهت درد سینه و پهلو نضج رطوبات قصبه ریه و سینه و تنقیه آن چون با پرسیاوشان بجوشانند و بیاشامند جهت خفقان معدی و تقویت معده و آروغ و رفع فواق ریحی و کشنده اقسام کرم شکم و با سرکه قاطع نزف‌الدم. آشامیدن دو سه شاخ آن با آب انار ترش مسکن خفقان معدی و درد معده و چون با قدری عود و یا مصطکی بخایند فواق و خفقان را زایل کند و مقوی دل و مفرح و یررقان را مفید و تقویت باه بخشد. ضماد آن مسخن و مقوی معده و اشتها و با آ‹د جو جهت ادرار فرمودن شیر منجمد در پستان و به تنهایی جهت بواسیرو با مویز جهت ورم انثیین و درد آن قبل از جماع مانع حمل.

مضار: مولد ریاح و اکثار آن مولد حکه در گلو، مصلح آن کرفس.

 

داروهاي موجود در ایران

داروهاي رسمي موجود در ايران كه با استفاده از گياه دارويي نعنا ساخته شده‌اند شامل پودر كارامين، كارميناتيفو محلول خوراكي گريپواتر است كه همگي برطرف كننده سوء هاضمه، نفخ و درد ناشي از آن مي‌باشند.

ازديگرداروهايي كه گياه دارويي نعنا درآن كاربرد دارد قرص جويدني ماسومنت است كه دررفع حساسيت وخارش گلو، سرفه و نفخ معده موثراست.

قطره آلتادين ازديگرداروهايي است كه درآن گياه دارويي نعنا كاربرد دارد. اين قطره دردرمان التهاب وتحركي مخاط گلو، و به عنوان خلط آور در سرفه‌هاي تحركي ناشي ازافزايش ترشحات مجاري تنفسي فوقاني، موثراست.

 

نتیجه‌گیری:

با افزايش روز افزون آگاهي مصرف كنندگان مواد غذايي نسبت به مضرات استفاده از نگهدارنده‌هاي شيميايي و تقاضاي رو به رشد مصرف غذاهاي سالم، گرايش به استفاده از مواد داراي فعاليت ضد ميكروبي با منشا طبيعي افزايش يافته است. اسانس‌هاي گياهي و تركيبات آن‌ها به عنوان افزودني‌هاي ضدباكتري و ضدقارچي يكي از اين روش‌ها مي‌باشد. نعناع فلفلي داراي تركيباتي با ويژگي‌هاي ضدميكربي و آنتي‌اكسيداني است. با توجه به اينكه اسانس نعناع در غلظت‌هاي پايين قادر به از بين بردن باكتري‌هاي مولد فساد مواد غذايي، آرایشی بهداشتی و همچنين غير فعال كردن راديكال‌هاي آزاد مي‌باشد لذا استفاده از اين اسانس در مواد غذايي و آرایشی بهداشتی به عنوان تركيبات ضد ميكروبي مي‌تواند مفيد باشد. همچنین گیاه فوق با اثرات ضد التهاب و ضد دردی می‌تواند مفید واقع شود.

نویسنده

محسن شجایی

منابع:

ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. القانون فی الطب. جلد دوم. انتشارات سروش.

عقیلی خرسانی شیرازی، محمد حسین. 1380. مخزن‌الادویه. انتشارات چوگان.

عمویی علی محمد و کاملی مهدی. 1393. بسته ی کارآفرينی كشت گياه نعنا فلفلی Mentha piperita L. در ايران. اسرار قلم.

ميرحيدر حسين. 1389. معارف گياهی.دفتر نشر اسلامی. جلد اول.

نيريز نقدهي، م .، م . رضوي روحاني، رضويلر، ا . زينالي و ر . دلشاد. 1388. مطالعه اثرات توام مونولورين و اسانس‌هاي پونه و نعناع روي باسيلوس سرئوس و اشرشيا كولي در شرايط آزمايشگاهي. مجله دامپزشكي دانشگاه آزاد اسلامي واحد تبريز.

 

Abbaszadeh B., Aliabadi Farahani H., Valadabadi S.A., and Moaveni, P. 2009. Investigation of variations of the morphological values and flowering shoot yield in different mint species at Iran. Journal of Horticultural and Forestry, 1(7): 109-112.

Andoğan, B. C., Baydar, H., Kaya, S., Demirci, M., Özbaşar, D., and Mumcu, E. 2002. Antimicrobial activity and chemical composition of some essential oils. Archives of pharmacal research, 25(6): 860-864.

Halliday, G. and Beadle, M. 1972. Consolidated index to Flora Europaea. Cambridge University Press, London. 210 p.

Hedge, A. 1982. Labiateae (Salvia). In: Rechinger, K.H. Eds. Flora Iranica. Akademische drucku Verlangsanstalt, Graz Austria, 598 p.

Karray-Bouraouia N., Rabhib M., Neffati M., Baldand B., Ranieri A., Marzouk B., Lachaal M. and Smaoui A. 2009. Salt effect on yield and composition of shoot essential oil and trichome morphology and density on leaves of Mentha pulegium. Industrial Crops and Products, 30: 338-343.

Lawrence, B.M. 1978. A Study of monoterpene interrelationships in the genus Mentha with special reference to the origin of pulegone and menthofuran. Ph.D. Thesis, Groningen State University, Groningen, the Netherlands, 210 p.

Maffei, M., Chialva, F. and Sacco, T. 1988. Glandular trichomes and essential oils in developing peppermint leaves. New Phytologist, 111(1): 707-716.

Mimica-Dukić, N., Bozin, B., Soković, M., Mihajlović, B., and Matavulj, M. 2003. Antimicrobial and antioxidant activities of three Mentha species essential oils. Planta medica, 69(5): 413-419.

Nafisi A. The food and beverage attributes through out the ages in various nations. Journal of Esfahan University of Medical Sciences 1990 ;1:32-44.(Persian)

Nouraldini M, Noureddin M, Salami M, Mesdaghinia AR, Verdi J, Salimian M. Analgesic effects of mentha piperita extract on rats. Feyz J 2007; 10: 19-23. (Persian).

Park K.J., Vohnikova Z. and Reis Brod F. P. 2002. Evaluation of drying parameters and desorption isotherms of garden mint leaves (Mentha crispa L.). Journal of Food Engineering, 51: 193-199.

Samsam-Shariat H. Collection of medicinal plants. 2nd ed. Esfahn: Mani Pub, 2007: PP: 19.

Shah, P.P. and D’Mello, P.M. 2004. A review of medicinal uses and pharmacological effects of Mentha piperita. Natural Product Radiance, 3(4): 214-221.

Sivropoulou, A., Papanikolaou, E., Nikolaou, C., Ko kkini, S., Lanaras, T., and Arsenakis, M. 1996. Antimicrobial and cytotoxic activities of Origanum essential oils. Journal of agricultural and Food Chemistry, 44(5): 1202-1205.

Tassou, C., Koutsoumanis, K., and Nychas, G. J. 2000. Inhibition of Salmonella enteritidis and Staphylococcus aureus in nutrient broth by mint essential oil. Food Research International, 33(3): 273-280.

 

گزنه جادوی ضد ریزش مو

گزنه ضد ریزش مو

Urtica یکی از جنس‌هاي مهم است که داراي 45-30 گونه است (Bodros et al., 2008) ولی سه گونه عمده آن که از نظر دارویی مورد توجه هستند و در ایران نیز یافت می‌شوند عبارتند از گزنه درشت، گزنه کوچک و گزنه یونانی (Shahraki et al., 2008).

این سه گونه تفاوت چندانی باهم ندارند و گونه گزنه درشت و گزنه کوچک از زمان‌های بسیار دور مورد توجه قرارداشته و از گونه‌های مهم به شمار می‌آیند (Kavalali et al., 2003).

 

نام فارسی: گزنه، گزنه دو پایه

نام علمی: Urtica dioica L.

خانواده: Urticaceae

نام انگلیسی: Stinging nettle

 

گزنه، يك گياه چند ساله است كه در سراسر جهان يافت مي‌شود. واژه urticarial (كهير) از urtica كه واژه‌اي لاتين براي گزنه است مشتق شده است. ريشه واژه urere در لاتين به معني سوزاندن است و واكنش التهابي افزايش حساسيت نوع I را نشان مي دهد كه از متلاشي شدن موهاي تيز پوشاننده برگ ها و ساقه گزنه پديد مي آيد (Fagelman & Lowe, 2002; Thornhill & Kelly, 2000)

گزنه دو پایه عموماً علفی و در نقاط مرطوب و نواحی سایه‌دار به حالت خودرو می‌روید (Cowan, 1999). گزنه درشت یا انجره کبیر گیاهی است چندساله، ساقه آن 4 گوشه و بلندي آن تا یک متر می‌رسد و پوشیده از تار و پرزهاي چسبناك و ساختمان آن به شدت لیفی میباشد. برگ‌هاي آن متقابل بیضی بزرگ نوك تیز با دندانه‌هاي درشت و رگبرگ‌هاي خیلی مشخص گل‌هاي آن به رنگ سبز روشن یا کمی زرد، معمولا در دو پایه جداگانه ماده و نر قرار دارند (ميرحيدر حسين، 1389).

ترکیبات شیمیایی گزنه

از نظر ترکیبات شیمیایی وجود ماده لسیتین و گلوکوزیدي با اثر قرمزکننده پوست و به علاوه لعاب، تانن و فورمیک اسید و چند املاح معدنی و گوگرد در گیاه گزنه تأیید شده است. از سرشاخه‌هاي گیاه ماده رنگی به نام اورتیسین گرفته می‌شود (ميرحيدر حسين، 1389).

 

 

 

آنالیز ترکیبات عصاره آبی گزنهUrtica dioica  با روش GC

گزنه

گزنه در طب

خواص دارویی گزنه

در هند از شیره گیاه براي تحریک پوست در استعمال خارجی مصرف می‌شود. از ریشه آن به عنوان مدّر و جوشانده گیاه را به عنوان مدّر، قابض، قاعده‌آور، ضد انگل و کرم‌کش و در موارد التهاب کلیه، وجود خون در ادرار مفرط بودن خون عادت ماهیانه و ضعف و زردي تجویز می‌کنند (ميرحيدر حسين، 1389).

گزنه دو پایه از جمله گیاهان با خواص دارویی بوده و صدها سال است که در طب سنتی جهان جهت معالجه بیماري‌هایی نظیر اگزما، ناراحتی‌هاي دستگاه گوارش و تناسلی، دردهاي مفاصل و نیز درمان کم‌خونی از عصاره آن استفاده می‌شود (Cowan, 1999).

نتایج پژوهش‌ها نشان داده است که عصاره گیاه گزنه داراي خاصیت ضد باکتریایی است و به میزان چند برابر بیشتر از باکتري کش‌هاي شیمیایی از توان کنترل باکتري‌هاي گرم مثبت و منفی برخوردار می‌باشد (Lichius & Muth, 1997).

در فرانسه از جوشاند 60-30 گرم شاخه‌هاي گزنه در یک لیتر آب روزي 3-2 فنجان می‌خورند براي تسکین التهاب کهیر مفید است. کارشناسان گیاه درمانی اروپا در روزگاران کهن دم کرده گزنه را براي درمان سرفه و سل و از دود کردن برگ‌هاي خشک آن براي تسکین آسم استفاده می‌کردند، روشی که هنوز هم متداول است (ميرحيدر حسين، 1389).

گزنه هم هنگام استفاده بر روي پوست سر رشد موها را تحریک کرده و یکی از مواد مؤثر درتوقف ریزش مو است (Mark Blumenthal, 1997).

یکی از کارشناسان گیاه درمانی معاصر آنچنان به خواص درمانی گزنه اعتقاد دارد که آن را یکی از پرکاربردترین گیاهان دارویی می‌داند. البته این نظر کمی اغراق است ولی به هرحال طبق تحقیقاتی که شده است گزنه در مصرف خارجی ممکن است براي درمان و کاهش درد نقرس و به صورت مصرف داخلی براي کنترل تب ینجه و کاهش فشار خون و انواعی دیگر از بیماري‌ها مؤثر باشد (ميرحيدر حسين، 1389).

داروي گیاهی مورد مطالعه قبلاً در درمان آلوپسی آندروژنیک استفاده شده است و تأثیرات نسبتاً خوبی را در درمان آن نشان داده است (Enshaieh et al., 1382).

نیروي جنسی را زیاد می‌کند، سینه، ریه و معده را از اخلاط پاك می‌کند. دهانه رحم و گرفتگی‌هاي کبد را باز می‌کند. در علاج بیماري قند و بند آوردن خونروي مؤثر است. شیره گیاه و جوشانده گیاه مقدار قند در ادرار بیماران قند را کاهش می‌دهد (ميرحيدر حسين، 1389).

 

گزنه در طب سنتی

گزنه در قانون:

شیخ گوید: مزاج گزنه و تخم گزنه هر دو در اول و سوم گرم و در دوم خشک و گزنه تخمش خشک مزاج‌تر است. بعضی گویند چندان گرمی‌زا نیست و بادآور استو بسیار زداینده و قرحه‌ها را نمی‌گزد و چنانچه با گوشت بپزند تاثییری در آن نمی‌ماند. جذب کننده، قرحه آور، گدازنده، قوی و سودمند است. ضماد گزنه همراه سرکه دمل‌های درونی را می‌ترکاند و سود می‌ر‌ساند و در مداوای ورم سخت مفید است. اگر خاکستر یا تخم انجره را ضماد کنند در ورم سرطانی سودمند می‌باشد. کوبیده برگش خون دماغ را قطع کند. ضماد تخمش دندان کشیدن را آسان کند. ضماد برگ سبز انجره برآمدگی رحم را فرو نشاند. گزنه را با عسل شیاف کنند و بردارند خلط‌های بد خارج کنند.

گزنه در مخزن الادویه:

طبیعت آن در اول سوم گرم و خشک و در دوم گرم نیز گفته‌اند. ملطف اخلاط لزجه و جاذب و مقرح اعضاء و محلل اورام صلبه و مدر بول و حیض و شیر و عرق و معده. مفتح فم رحم و سده جگر و سپرز وآشامیدن آن و آشامیدن برگ مطبوخ آن با ماء‌الشعیر جهت امراض صدر مانند ربو و نفس‌الانتصاب و تنقیه سینه. گذاشتن برگ کوبیده آن در بینی قاطع رعاف و حمول نیم مثقال آن با مر بالمناصفه بغایت مدر حیض و ضماد برگ تازه آن جهت حبس رغاف و برآمدگی رحم وتحلیل دبیله و گشودن دمل و قطع ثالیل خصوصا با عسل و جهت التوای عصب و با نمک جهت جراحت سگ دیوانه گزیدهو با موم جهت سپرز و پخته آن با روغن زیتون جهت ورم بنا گوش و شماد رماد آن  با نمک جهت قروح. ضماد آن با عسل جهت بزرگ کردن قضیب و با مراهم جهت قروح و سرطان و به تنهایی جهت تحلیل اورام و به دستور ضماد برگ آن و طلای آن با عسل بر قضیت و کنج ران محرک باه و مضمضه عصاره آن محلل ورم لهات.

مضرات گزنه:

مصرف دم کرده غلیظ گزنه یعنی زاید بر حد مجاز ممکن است موجب تحریک معده و سوزش پوست و در برخی موارد شاشبند شود. در برخی از رژیم‌هاي لاغري براي کاهش آب بدن خوردن گزنه توصیه می‌شود تا در نتیجه وزن کاهش یابد. این روش کاهش وزن صحیح و بهداشتی نیست. کاهش وزنی که در اثر خروج شدید آب بدن ایجاد شده باشد، ضمن اینکه ایجاد عوارض عدم تعادل پتاسیم می‌کند، بیدرنگ پس از قطع رژیم، وزن به حالت اولیه برمی‌گردد. بهترین راه کنترل وزن، کاهش کالري روزانه با خوردن غذاهاي کم چربی، خوراک‌هاي غنی از الیاف گیاهی، ورزش‌هاي هوازي و پیاده‌روي منظم می‌باشد. گزنه در مورد خرگوش موجب تحریک انقباض رحم می‌شود بنابراین از نظر احتیاط زنان باردار نباید مصرف نمایند. طبق توصیه سازمان نظارت بر خوراك و دارو در امریکا به استثناي زنان باردار، مادران شیرده، کودکان کمتر از دو سال و اشخاصی که از سایر انواع داروهاي مدّر استفاده می‌کنند، مصرف گزنه براي بقیه اشخاص در حد اندک بلامانع است مشروط بر اینکه زیر نظر متخصص و پزشک عمل شود (ميرحيدر حسين، 1389).

نتيجه گيري:

بر طبق نتایج حاصل از این مطالعه، می‌توان نتیجه گیري نمود که داروي گیاهی در درمان تلوژن افلوویوم مؤثر است، هر چند که مطالعات بیشتر در این زمینه ضروري است. اما با وجود اینکه داروي مینوکسیدیل به صورت شایع توسط پزشکان و متخصصان پوست جهت درمان تلوژن افلوویوم استفاده می‌شود و تا به حال هیچ گونه مقاله رسمی دراین مورد در بانک‌هاي اطلاعاتی موجود نمی‌باشد بنابراین توصیه می‌شود تحقیقات بیشتري با تعداد نمونه‌هاي بیشتر و مدت پیگیري طولانی‌تر در این زمینه انجام شود (انشائیه و همکاران، 1385).

نویسنده

محسن شجایی

منابع:

ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. القانون فی الطب. جلد دوم. انتشارات سروش.

انشائیه شهلا، رشنو حمید، حسین سیادت امیر ، صادقی نیا علی. 1385. مقایسه تأثیر یک ترکیب گیاهی با محلول مینوکسیدیل 2% در درمان تلوژن افلوویوم. فصلنامه علمي پژوهشي دانشگاه علوم پزشكي لرستان شماره 3 دور هشتم.

عقیلی خرسانی شیرازی، محمد حسین. 1380. مخزن‌الادویه. انتشارات چوگان.

ميرحيدر حسين. 1389. معارف گياهی.دفتر نشر اسلامی. جلد اول.

 

Bodros E, Baley C. Study of the tensile properties of stinging Nettle fibres (Urtica dioica). Materials Lett, 2008; 62(14): 2143-2145.

Cowan MM. Plant products as antimicrobial agents. Clin Microbiol Rev.. 1999;12(4):564-582.

Enshaieh Sh, Siadat AH, Asilian A, Nilforoush Zadeh MA, Khatami Pour SM, Fasih A. Comparison of an herbal drug and 2% Minoxidi solution in the treatment of the Androgenetic Alopecia, RAHAVARD DANESH, JOURNAL OF ARAK UNIVERSITY OF MEDICAL SCIENCES 1382; 23(6): 1-6

Fagelman E and Lowe FC. Herbal medications in the treatment of benign prostatic hyperplasia (BPH). Urol. Clin. North Am. 2002; 29: 23 – 9.

Kavalali G, Tuncel H, Goksel S, Hatemi H H. Hypoglycemic activity of Urtica pilulifera in streptozotocin-diabetic rats. J Ethnopharmacol, 2003; 84(2-3): 241-5.

Lichius JJ, Muth C. The inhibition effects of Urtica dioica root extracts on experimentally induced prostatic hyperplasia in the mouse. Planta Med. 1997;63(04):307-310.

Mark Blumenthal M. The complete German commission Monograph, American Botonical Council, 1998: 40-46

Shahraki M R, Mirshekari H, Shahraki A R, Shahraki E, Divband K H. Effect of Urtica dioica boiling on serum glucose, insulin and lipids in fructose-fed male rats. Ofoghe Danesh, 2008; 14(3): 10-15.

Thornhill SM and Kelly AM. Natural treatment of perennial allergic rhinitis. Altern. Med. Rev. 2000; 5: 448 – 54.

 

کنجد گیاهی ملکه روغن‌ها

کنجد گیاهی ملکه روغن‌ها

1

مقدمه:

کنجد یکی از مهم‌ترین و قدیمی ترین دانه‌هاي روغنی است که در مناطق گرمسیري و نیمه گرمسیري با آب و هواي خشک و بارانی رشد می‌کند (Khazaei & Daneshmandi, 2007). دانه کنجد یکی از این غذاهای گیاهی است که به عنوان یک غذای سالم و سنتی در بسیاری از کشورها از جمله بعضی از کشورهای خاورمیانه و ژاپن مورد استفاده قرار می‌گیرد (Kang et al., 2007). امروزه از این دانه به منظور تولید روغن خوراکی، ادویه، مواد دارویی، تهیه سوپ‌ها و مواد آرایشی استفاده می‌شود. هند، چین و سودان تولیدکنندگان اصلی دانه کنجد بوده و بیش از 60 درصد تولید جهانی این محصول استراتژیک را به خود اختصاص می‌دهند. این دانه منبع غنی از روغن (44 درصد) و پروتئین (20-33 درصد) می‌باشد. بنابراین بیش‌ترین استفاده این دانه در استخراج و تولید روغن موجود در آن است. این روغن داراي بویی ملایم و طعمی مطبوع بوده، از این رو بدون نیاز به زمستانه کردن، در تهیه سالادها مورد استفاده قرار می‌گیرد. پروتئین موجود در آن داراي نمایه‌اي غنی از اسیدهاي آمینه ضروري بوده و همانند پروتئین لوبیاي سویا، از ارزش تغذیه‌اي بسیار مطلوبی برخوردار است (Khazaei & Daneshmandi, 2007).

 

مشخصات گیاه‌شناسی:

نام فارسی: کنجد، سمسم

نام علمی: Sesamum indicum L.

خانواده: Pedaliaceae

نام انگلیسی: Sesame

کنجد گیاهی است یکساله که ارتفاع بوته آن 150-60 سانتی‌متر می‌باشد. برگ‌ها داراي دمبرگ، بیضی، باریک، دراز و نوك تیز هستند. گل‌هاي آن به رنگ سفید یا قرمز به‌طور تک و منفرد در کنار برگ‌هاي قسمت انتهاي ساقه ظاهر می‌شود (ميرحيدر، 1389). میوه آن به صورت کپسول است که محتوي در حدود 200 عدد تخم یا دانه کنجد با رنگ‌هاي متفاوت، سفید، سیاه و قهوهاي شبیه به دانه کتان ولی کوتاه‌تر از آن است. وطن این گیاه هندوستان است ولی ارقام مختلف آن در ایران و سایر مناطق عالم کاشته می‌شود. در ایران کاشت بذر کنجد معمولا همراه و همزمان با نخود و لوبیا انجام می‌گیرد. در هندوستان معمولا در فصل باران کاشته می‌شود و برداشت آن باید در فصل خشک انجام گیرد. رسیدن و به دانه نشستن کنجد 4-3 ماه طول می‌کشد (ميرحيدر، 1389).

روغن کنجد:

كنجد يكي از دانه‌هاي روغني مهم جهان مي‌باشد كه اغلب در كشورهاي در حال توسعه آسيا و افريقا كشت مي‌شود. اين دانه روغني داراي محتواي روغن بالا (٪54-42) و پروتئين (٪25-22) مي‌باشد. دانه كنجد به دليل دارا بودن مقادير قابل توجهي از تركيبات مغذي از جمله پروتئين، اسيدهاي چرب ضروري، ويتامين E مواد معدني و ليگنان‌ها (از جمله سزامين، سزامولین، سزامینول) از لحاظ تغذيه‌اي داراي اهميت ويژه‌اي بوده و هزينه توليد پاييني دارد (Namiki, 1995).

 

ارقام دانه سفید کنجد از نظر ارزش غذایی و کیفیت روغن در سطح بالاتري قرار دارد ولی ارقام دانه سیاه داراي مقدار روغن بیشتري است (ميرحيدر، 1389). اسيدهاي چرب روغن كنجد اساسا شامل اسيد اولئيك (1/٪39) و اسید لینولئیک (٪40) و در مقادير كمتر اسيد پالميتيك (٪9/4) و در مقادير ناچيز اسيد استئاريك (٪4/76) و اسيد لينولنيك (٪0/46) هستند. لينولئيك و لينولنيك جز اسيدهاي چرب ضروري براي انسان محسوب مي‌شوند (Namiki, 1995). روغن کنجد جهت پخت و پز، سرخ کردن و سالاد مناسب است (Yoo et al., 1995). روغن کنجد داراي خواص تغذیه‌اي و پایداري منحصر به فردي بوده و می‌تواند جهت بهبود خواص سلامت بخش و پایداري روغن‌هاي با پایداري پایین (نظیر کانولا، آفتابگردان و سویا)، با آن‌ها مخلوط شود. باید توجه داشت که روغن کنجد خام به دست آمده از پرس سرد نسبت به روغن کنجد تصفیه شده، به دلیل مقدار بالاتر آنتی‌اکسیدان‌هاي طبیعی، پایدارتر است (Hassanien et al., 2012). Borchani و همکاران در سال 2010 خصوصیات شیمیایی و پایداري اکسیداتیو را در روغن‌هاي دانه و ارده کنجد و روغن زیتون مورد بررسی قرار دادند و به این نتیجه رسیدند که پایداري روغن دانه کنجد نسبت به اکسید شدن در دماي 165 درجه سانتی‌گراد بیشتر از روغن ارده کنجد و روغن زیتون است.

 

ترکیبات:

دانه كنجد غني از مواد معدني گوناگون است. در اين ميان كلسيم و آهن كه اغلب در رژيم‌هاي امروزي داراي كمبود هستند، در غلظت‌هاي بالا يافت شده‌اند (Ishii et al., 1994). علاوه بر اين كنجد داراي عناصر ديگري از جمله منيزيم (345 میلی‌گرم در صد گرم)، فسفر (667 میلی‌گرم در صد گرم)، پتاسیم (370 میلی‌گرم در صد گرم) و سدیم (47 میلی‌گرم در صد گرم) می‌باشد (USDA, 2007). دانه كامل كنجد حاوي مقادير قابل توجه‌اي ويتامين B است (Brito et al., 1982). همچنين دانه كنجد حاوي مقادير قابل توجهي از ليگنان ها از جمله سزامين، سزامولين، سزامينول و ديگر ليگنان‌ها مي‌باشد. از آنجا كه ليگنان‌ها داراي فعاليت آنتي‌اكسيداني، ضد توموري و ضد ويروسي مي‌باشند، اين تركيبات به عنوان مهم‌ترين تركيبات داراي خصوصيات عملكردي در كنجد مورد توجه واقع مي‌شوند (Budowski et al., 1994). روغن کنجد کمتر از 15 درصد اسید چرب اشباع دارد که بیشترین آن اسید پالمیتیک و اسید استئاریک بوده و بیش از 85 درصد مجموع اسیدهاي چرب آن غیراشباع است. اسید اولئیک و اسیدلینولئیک بیش از 80 درصد کل اسیدهاي چرب روغن کنجد را تشکیل می‌دهند. دانه کنجد بیشترین میزان روغن را در بین دانه‌هاي روغنی دیگر داراست (EL-Mallan et al., 1991).

3

خواص کنجد

لیگنان‌های موجود در روغن کنجد، خواص بیوشیمیایی و فیزیولوژیکی ویژه روغن کنجد مانند خاصیت ضد سرطانی، آنتی اکسیدانی و ضد التهابی را ایجاد می‌کنند و موجب بهبود چربی خون و کاهش پراکسیداسیون لیپیدی در افراد دارای کلسترول بالا می‌شوند (Rong et al., 2005). روغن دانه کنجد علی رغم داشتن حدود 85٪ اسیدهاي چرب غیراشباع، مقاوم‌ترین روغن گیاهی به اکسایش است تاکنون، دلیل این برتري ناشناخته باقی مانده است (Abou et al., 2000). اما اکثر محققان پایداري اکسیداتیو قابل توجه روغن کنجد را به وجود مواد غیر صابونی شونده لیگنانی (سزامول، سزامولین و سزامین) در آن نسبت داده‌اند. این ترکیبات، عملکرد چندگانه فیزیولوژیکی، مانند کاهش فشار خون (Rangkadilok et al., 2010)، کاهش سطح اسید آراشیدونیک در خون، افزایش دسترسی زیستی گاما توکوفورل (Lemcke-Norojärvi et al., 2000) و عملکرد ضد التهابی دارند (Hsu et al., 2000). فرج زاده و همکاران نشان دادند که کلسترول و تری گلیسرید سرم در موش‌های تغذیه شده با ارده (دانه کنجد آسیاب شده) به طور معنی‌داری کاهش می‌یابد. هم چنین ارده به طور معنی‌داری باعث کاهش کلسترول موش‌های تغذیه شده با رژیم پر کلسترول شد (Farajzadeh et al., 2006). روغن کنجد قادر است سم‌زدایی کبد از مواد شیمیایی و میزان ترکیبات آنتی‌اکسیدانی آنزیمی و غیرآنزیمی را افزایش داده و نقش حفاظتی در برابر استرس اکسیداتیو داشته باشد (Kanu et al., 2010). از طرفی مهار گونه‌هاي اکسیژن فعال توسط لیگنان‌هاي کنجد، می‌تواند سلول‌هاي بدن را از صدمات رادیکال‌هاي آزاد محافظت کند (Lee et al., 2008).

 

 

دیابت:

اثرات ضد دیابتی این گیاه بررسی گردیده و در تمام موارد نتایج کم و بیش یکسانی در مورد اثرات ضد دیابتی آن حاصل شده است، ولی مطالعه‌ای که در آن دانه کنجد در غذای بیماران دیابتی نوع دو اضافه شده باشد، کمتر مشاهده شد. به عنوان مثال در مطالعه‌ای که مصلایی و همکاران انجام دادند به این نتیجه رسیدند که مصرف روغن کنجد تأثیر مثبتی در کاهش چربی‌های خون (کلسترول تام و LDL) قند خون ناشتا و هم چنین هموگلوبین گلیکوزیله در بیماران دیابتی نوع 2 دارد (Mosallaiee et al., 2008). هم چنین مطالعه میرمیران و همکاران (2013) نشان داد که مصرف ارده به مدت 6 هفته در بیماران مبتلا به دیابت نوع 2، موجب کاهش چشمگیری در تری‌گلیسرید سرمی می‌شود و مقدار کلسترول و LDL اندکی کاهش می‌یابد.

 

کنجد در قانون:

از هر تخمی چرب‌تر است و همین است که زود تغییر یابد و فاسد شود. بعضی گویند تنها روغن کنجد برای بیماران سودایی نافع است که گرمی و تری افزاید. جرمش از روغنش قوی‌تر است. گرمی‌اش معتدل، چسبنده، نرم کننده، سستی بخش. علاج لکه سبز ناشی از ضربت، لکه خون منجمد، زبری ترک‌های سودایی سودمند است.کنجد به ویژه پوست کنده‌اش فربهی دهد. روغن کنجد بویژه ساقه و برگش موی را دراز کند. آس را در روغن کنجد بجوشانید موی را از ریزش نگاه دارد و بن موی را تقویت کند و سخت گرداند.ورم گرم را نرم کند. علاج سوختگی است. ضماد کنجد ستبری عصب را سرحال آرد. ضماد کنجد التهاب و آماس چشم را فرو نشاند. در علاج تنگی نفس و برنشیت مفید است. برای معده بد است، زود سیر گرداند و اشتهای خوراک از بین ببرد. دیر هضم است و اندامان درونی را سستی بخشد. تشنگی آورد غذای بسیار چرب می‌دهد. کنجد پوست کنده دیر سرازیر می‌شود اگر با پوست باشد زودتر از پوست کنده به معده می‌رسد. عموما کنجد برای معده خوب نیست اگر در روغن بجوشد کمتر ضرر دارد و اگر با عسل خورده شود هیچ ضرر ندارد. کنجد خیس داده شده در آب در ریزش دادن حیض بسیار قوی است و تا درجه‌ای است که سبب افتادن بچه می‌شود. پادزهر مار شاخدار است.

 

کنجد در مخزن‌الادویه:

طبیعت آن در آخر اول گرم و تر و با رطوبت لزجه و در دوم گرم و تر نیز گفته‌اند. مغری و مفتح و صالح الکیموس قلیل‌الغذا و مسمن بدن ملین صوت و خشونت حلق به سبب غرویتی که دارد. مصلح اخلاط سوخته و مواد سوداویه و ملین امعا و مقعده و محلل اورام حاره. تقویت باه مجرب است و مولد پیه گرده و شیره کوبیده آن با نبات جهت رفع سوزش معده و مری و ترش شدن رطوبت معده سوداوی. با بذر کتان جهت تقویت باه و ازیاد منی.

 

نتیجه‌گیری:

با توجه به داشتن ترکیبات مختلفی همچون اسید استئاریک، اسید اولئیک و اسیدلینولئیک که کاربرد فراوان در این صنعت دارد کنجد در طیف وسیعی از محصولات آرایشی بهداشتی می‌توان مورد استفاده قرار داد همچنین تحقیقات انجام شده توسط سادات قریشی و همکاران در سال 1395نشان داد که قند خون ناشتا، HbA1C، کلسترول و تری گلیسرید،ALP ، ALT و LDL بعد از مصرف دانه کنجد به طور معنی‌داری کاهش پیدا کرده است. با استناد به نتایج به دست آمده و بدون عارضه بودن دانه کنجد، می‌توان پیشنهاد کرد احتمالاً استفاده از این گیاه به عنوان یک داروی مکمل در درمان و پیش‌گیری از اختلالات دیابت مفید می‌باشد.

نویسنده

محسن شجایی

منابع:

ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. القانون فی الطب. جلد دوم. انتشارات سروش.

سادات قریشی آ، محمدیان شهربابکی ف، طغرلی ن، شیخ فتح الهی م، حاجی زاده م.ر، خوشدل ع و محمودی م. 1395. بررسی اثر مصرف دانه کنجد بر برخی فاکتورهای بیوشیمیایی در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو. مجله دانشگاه علوم پزشکی فسا.

عقیلی خرسانی شیرازی، محمد حسین. 1380. مخزن‌الادویه. انتشارات چوگان.

ميرحيدر حسين. 1389. معارف گياهی.دفتر نشر اسلامی. جلد پنجم. ص 93.

 

Abou-Gharbia HA, Shehata AAY, Shahidi F. Effect of processing on oxidative stability and lipid classes of sesame oil. Food Res Intl. 2000;33(5):331-40.

Borchani C, Besbes S, Blecker Ch, Attia H. Chemical Characteristics and Oxidative Stability of Sesame Seed, Sesame Paste, and Olive Oils. Journal of Agricultural Science and Technology. 2010; 12: 585-596.

Brito, O. J., and Nunez, N., 1982, Evaluation of Sesame Flour as a Complementary Protein Source for Combinations with Soy and Corn Flours. Journal of Food Science, 47, 457-460.

Budowski, P., 1964, Recent research on sesamin, sesamolin, and related compounds. Journal of the American Oil Chemists’ Society, 41, 280-285.

EL-Mallan MH, Soukra LM, Gad AM. Fatty acid composition of oil grapeseed. Seifen – Oelo – Fette – Watchse. 1991; (25):961.

Farajzadeh Sheikh A, Zahdei Asl S, Asgarisabzkoohi N, Berihami S. The effects of ground sesame seeds (ardeh) and sunflower oil on the serum lipid profile of the rats. ijdld. 2006;6(1):45-50. [Article in Persian]

Hassanien MMM, Abdel-Razek AG. Improving the Stability of Edible Oils by Blending With Roasted Sesame Seed Oil as a Source of Natural Antioxidants. J App Sci Res. 2012;8(8).

Hsu D-Z, Su S-B, Chien S-P, Chiang P-J, Li Y-H, Lo Y-J, et al. Effect of sesame oil on oxidative-stressassociated renal injury in endotoxemic rats: itric oxide and proinflammatory cytokines. Shock. 2005; 24(3):276-80.

Ishii, Y., and Takiyama, K., 1994, Extraction of calcium, oxalate and calcium oxalate crystals from sesame seeds. Bunseki Kagaku-Japan Analyst, 43(2), 151-156.

Kang MH, Natio M, Tsujihara N, Osawa T. Sesamolin inhibits lipid peroxidation in rat liver and kidney. J of Nutr. 1998;128(6):1018-22.

Khazaei, J., and Daneshmandi, S. 2007. Modeling of thin-layer drying kinetics of sesame seeds: mathematical and neural networks modeling. International Agrophysics, 21: 335-348.

Lemcke-Norojärvi M, Kamal-Eldin A, Appelqvist L-Å, Dimberg LH, Öhrvall M, Vessby B. Corn and Sesame Oils Increase Serum γ-Tocopherol Concentrations in Healthy Swedish Women. The J Nutr. 2001; 131(4): 1195-201.

Mirmiran P, Bahadoran Z, Golzarand M, Rajab A, Azizi F. Ardeh (Sesamum indicum) Could Improve Serum Triglycerides and atherogenic lipid parameters in type 2 diabetic patients: A Randomized Clinical Trial. Arch Iran Med. 2013;16(11):651-6. [Article in Persian]

Mosallaiee M, Eqtesadi Sh, Kaseb F, Afkhami M, Hoseini F. Effect of sesame oil on blood glucose and lipid profile in patients with type п diabetes. research center – Yazd Diabetes Treatment. Yazd Uni Of Med Sci J. 2008;16(2):15-23.

Rangkadilok N, Pholphana N, Mahidol C, Wongyai W, Saengsooksree K, Nookabkaew S, et al. Variation of sesamin, sesamolin and tocopherols in sesame (Sesamum indicum L.) seeds and oil products in Thailand. Food Chem. 2010;122(3):724-30.

Rong CP, Liong CK, Chen ST, Jen CC, Liu TL, Cheng H, et al. Dietary sesame reduces serum cholesterol and enhances antioxidant capacity in hypercholesterolemia. Nutr Res. 2005;25(6)559-67.

USDA, N., 2007, The PLANTS Database (http://plants. usda. gov). National Plant Data Center, Baton Rouge. La. Yoshida, H., 1994, Composition and quality characteristics of sesame seed (Sesamum indicum) oil roasted at different temperatures in an electric oven. Journal of the Science of Food and Agriculture, 65, 331-336.

Yoo JY, Shin DH, Min BY. Composition of grape seed oil. Korean Journal of Food Science and Technology. 2000; 16(3): 257-260. Namiki, M., 1995, The chemistry and physiological functions of sesame. Food reviews international, 11, 281-329.

Lee, J., Y. Lee and E. Choe. 2008. Effects of sesamol, sesamin and sesamolin extracted from roasted sesame oil on the thermal Eunok oxidation of methyl linoleate. LWT – Food Science and Technology. 41: 1871-1875.

Kanu, P.J., J.Z. Bahsoon, J.B. Kanu and J.B.A. Kandeh. 2010. Nutraceutical importance of sesame seed and oil: a review of the contribution of their lignans. Sierra Leone Journal of Biomedical Research. 2: 4-16.

 

 

 

کرچک دانه سمی با خواص درمانی

کرچک دانه سمی با خواص درمانی

گیاه کرچک که بومی مناطق گرمسیر جهان است در اقلیم‌هاي گرم مانند هند و افریقا به صورت یک درختچه که بلندي آن تا 3 متر هم می‌رسد وجود دارد ولی در مناطق معتدل چون در سرماي زمستان این مناطق مقاوم نیست به صورت یک گیاه یکساله و در برخی مناطق مناسب دوساله است. در مناطقی که ارقام یک ساله آن کاشته می‌شود مزرعه پس از برداشت محصول دانه شخم شده و سال بعد مجددا به صورت زراعت جدیدي تخم آن کاشته می‌شود. معمولا در مناطق معتدل کشت بذر کرچک مقارن با زمان کشت ذرت و پنبه صورت می‌گیرد. داخل میوه به اندازه دانه قهوه و پوست تخم منقّط و مغز آن سفید و داراي مقدار زیادي روغن است (ميرحيدر، 1389).

نام فارسی: کرچک، بیدانجیر

نام علمی: Ricinus communis L.

خانواده: Euphorbiaceae

نام انگلیسی: Castor

 

روغن‌ها و چربی‌ها به‌صورت گسترده و به عنوان ماده خام در غذاها، محصولات آرایشی و بهداشتی، صنایع داروسازی، تولید صابون و محصولات دیگر به کار می‌روند. روغن‌های دارای خاصیت آنتی باکتریال، در حوزه نگهداری و فرایند مواد غذایی، بارداری درمان جراحت‌ها، فرمولاسیون کرم‌ها و لوسیون‌ها جهت درمان بیماری‌های پوستی مفید می‌باشند. روغن‌های گیاهی در عین مایع بودن از مقاومت بیشتری برخوردار بوده و نسبت به اکسیداسیون پایدار هستند (Bauchart, 1993). مزیت استفاده از روغن‌های گیاهی حاوی اسید اولئیک بالا در صنایع بهداشتی و آرایشی به علت این است که نسبت به حرارت پایدارتر بوده و کمتر حالت روغن و چربی به دنبال استعمال حس می‌شود (Manpree et al., 2012). روغن کرچک خوراکی در صنایع غذایی، در افزودنی‌های مواد غذایی، طعم دهنده‌ها، به عنوان یک مهارکننده غالب و در بسته‌بندی‌ها استفاده می‌شود. در هند، پاکستان، نپال و بنگلادش، کرچک، برنج، گندم و حبوبات را از پوسیدن حفظ و متوقف می‌کند که می‌تواند به‌عنوان یک روغن ارزان قیمت و حاوی اسید اولئیک بالا، رقیب خوبی برای روغن زیتون و دیگر روغن‌ها در صنعت باشد (Jitendra & Ashish Kumar, 2012). قسمت‌هاي مختلف این گیاه جهت مصارف درمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد و داراي خواصی نظیر ضد میکروب، ضد التهاب، ضد درد، آنتی‌اکسیدان، حفاظت کبدي و درمان دیابت و نیز مسهل براي درمان یبوست می‌باشد (Jena & Gupta Kumar, 2012). روش‌هايي كه برای، استخراج روغن كرچك استفاده مي‌شود به صورت پرس و استخراج با حلال مي‌باشد. اين روش‌ها منجر به توليد روغن كرچك با درجات كيفی مختل مي‌شود (DAquin et al., 1960).

کرچک در طب قدیم

در گذشته براي قرن‌ها همه جا کرچک به عنوان مسهل مورد استفاده انسان بوده است. در چین از له شده تخم کرچک براي معالجه انواع بیماري‌ها از جمله سنگینی گوش و کري، سردرد، خنازیر و ناراحتی‌هاي پوستی استفاده می‌شده است [رید]. متفقا همه قبول دارند که مغز دانه کرچک سمّی است. از برگ‌هاي کرچک اغلب در استعمال خارجی استفاده می‌شود. برگ‌هاي گرم کرده کرچک را براي تسکین درد نقرس روي عضو دردناك می‌گذارند [هین]. التیام عفونت چرکی نرمه‌بند دور انگشت دست و پا که ویتلا گفته می‌شود، می‌مالند[وك]. براي سرطان به کار می‌برند و همچنین روغن کرچک براي معالجه بیماري‌هاي پوستی انگلی تجویز می‌شود. در ساحل عاج و دلتاي علیا از روغن کرچک براي تسکین جذام استفاده می‌شود. در هندوچین براي معالجه سرطان معده و به‌طور کلی از روغن کرچک در روش شیمی درمانی سرطان استفاده می‌شود (ميرحيدر، 1389).

متابولیت‌های ثانویه

اثرات دارويي كرچك مربط به وجرد تركيبات فيتوشيميايي مانند فلاونوئيدها آلکالوئيدها و تانن‌ها مي‌باشد كه دارای فعاليت‌های بيولوژيكي ديگر، نيز هست (Ilavarasan et al., 2012). در دانه کرچک ماده سفیدرنگ بی‌شکل خیلی سمّی وجود دارد که در حقیقت پروتئین سمّی یا آلبومین سمّی دانه کرچک است (ميرحيدر، 1389). این ماده را به انگلیسی ریسین اسيد ريسينولئيك (٪89) مهمترين اسيد چرب مرجرد در روغن كرچك است كه خصرصيات تكنولوژيكي بي‌نظير، به روغن كرچك به سبب گروه‌ها، هيدروكسي بالا داده است. ساير اسيدها، چرب روغن كرچك شامل لينولئيك اسيد (3/٪)،اولئیک اسید (3٪)، استئاریک اسید (٪1)، دی هيدروكسي استئاریک اسید (7/٪0)، اسيد پالمتيك (٪1)، آراشیدیک اسید (3/٪0) است (Ogunniyi, 2006). مقدار روغن دانه‌های، كرچك در حدود 60-40 درصد است (Marter, 1981). ریسین اولئیک اسید یک اسید چرب اشباع نشده‌اي که در روغن کرچک به شکل گلیسرید وجود دارد و در حدود 80 درصد اسیدهاي چرب دانه کرچک را تشکیل می‌دهد. این گلیسرید را در شیمی به نام ریسین اولئین می‌خوانند این اسید داراي خاصیت مسهلی بسیار قوي است (ميرحيدر، 1389).

مهمترین ترکیبات موجود در روغن کرچک

 

کرچک در قانون:

روغن کرچک به کار خوراک نمی‌آید در چراغ به کار می‌برند و با بعضی پماد و داروها مخلوط می‌کنند. کرچک تحلیل برنده و ملین است و روغنش از روغن زیتون ساده لطیف‌تر و لطافت بخش‌تر است. کوبیده کرچک زگیل را بر طرف می‌کند و لکه‌ۀای سیاه را می‌زداید. روغن کرچک داروی قرحه تر و گری است. اگر سی دانه را بسایند و بخورند معده را بسیار سست گرداند و در نتیجه استفراغ را برانگیزد و دل به هم می‌خورد. تنها یا با سرکه بر چستان نهند ورم پستان را فرو نشاند. کرچک دانه را بکوبند و بسایند و بخورند بلغم مراره و کرم را بیرون راند.

کرچک در مخزن الادویه:

در آخر دوم گرم و خشک. محلل و ملین عصب و مسهل قوی خلط بارد و منقی عروق و مقوی اعضاء و جهت ضداع و فالج ولقوه و رعشه و امراض بارده. چون ده عدد مغز دانه آ را ساییده با ماءالعسل بیاشامند اسهال بلغم و رطوبات مایی نماید و مرخی و مسقط اشتها است و موجب کرب و غثیان و قی است. طلای آن جهت رفع تشنج و درد گوش و انضمام فم رحم و انقلاب آن و جرب متقرح و قروح رطبه سر و ورم معده و رفع آثار کبودی جلد.

مصلح آن کتیرا، مصطکی و نعناء.

 

نتیجه گیری

نکته: مصرف روغن کرچک و بخصوص دانه‌هاي آن باید زیر نظر پزشک انجام گیرد.

گیاه دارویی کرچک می‌تواند به عنوان درمان کننده سریع و مؤثر جهت ترمیم زخم‌هاي پوستی مورد استفاده قرار گیرد و نسبت به گیاهان صبر زرد و گل اشرفی اثربخشی سریع‌تر و بهتري را دارا می‌باشد پیشنهاد می‌گردد مطالعاتی در رابطه با مکانیسم اثر گیاه کرچک بر ترمیم زخم‌هاي پوستی ناشی از بریدگی و سوختگی صورت گیرد. (داوري و همکاران، 1397). علاوه بر تاثیر بر روی پوست جهت حفظ و سلامت مو با توجه به ترکیباتی که دارد موثر می‌باشد.

 

 

منابع

ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. القانون فی الطب. جلد دوم. انتشارات سروش.

عقیلی خرسانی شیرازی، محمد حسین. 1380. مخزن‌الادویه. انتشارات چوگان.

ميرحيدر حسين. 1389. معارف گياهی.دفتر نشر اسلامی. جلد پنجم. ص 93.

داوري آیدا ، حاجی‌نژاد محمدرضا ، صمدي کیوان ، افتخاري سمانه. 1397. اثر گیاهان گل اشرفی، صبرزرد و کرچکبر روند التیام زخم‌هاي پوستی در موش صحرایی نر بالغ. مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان.

نویسنده

محسن شجایی

Bauchart, D. (1993). Lipid absorption and transport in ruminant, Journal of Dairy Science. 76: 3864-3881.

Manpreet, R., Hitesh, D., Bharat, P. and SHivani, SH. (2012). Ricinus communis l- A Review. International Journal of tech research CODEN (usa): IJPRIF, 4(4): 1706-1711.

Jitendra, J. and Ashish kumar, G. (2012). Ricinus communis L: A phytopharmacological review. International of pharmaceutical sciences, 4 (4): 24-29.

Ilavarasan R, Mallika M and Venkataraman S, 2006. Antiinflammatory and free radical scavenging activity of Ricinus communis root extract. Journal of Ethnopharmacology 103: 478-80.

Marter AD, 1981. Castor: Markets, utilization and prospects. Tropical Product Institute 152: 55-78.

DAquin EL, Pominsky J, Vix HLE, Knoepfler NB, Kulkarni BS and Gastrock EA, 1960. Direct solventextraction of castor beans yields high grade oil. Journal of the American Oil Chemists’ Society 37: 93-97.

Ogunniyi DS, 2006. Castor oil: A vital industrial raw material. Bioresource Technology 97: 1086-1091. Pokoprny J, Kalinova L and Dysseler P, 1995. Determination of chlorophyll pigments in crude vegetable oils. Pure & Application Chemistry 67: 1781-1787.

Jena J, Gupta AK. Ricinus Communis Linna: A phytopharmacology review. Int J Pharm Pharm Sci 2012; 4(4): 25-9.

نقش مهم ویتامین B در لوازم آرایشی و بهداشتی

ویتامین B

مقدمه:

ویتامین‌ها را به دو دسته مهم، شامل ویتامین‌هاي محلول در آب و ویتامین‌هاي محلول در چربی، تقسیم کرده‌اند. ویتامین E، ویتامین K، ویتامین  Dو ویتامین A را نیز محلول در چربی و ویتامین C و ویتامین‌هاي گروه B را محلول در آب دانسته‌اند. علاوه بر مواد معدنی، ویتامین‌ها نیز مورد نیاز بدن هستند؛ زیرا بدون حضور آن‌ها در غذا، سلامتی و تعادل اعضاي بدن ناپایدار می‌شود و در اعمال حیاتی اختلالاتی ایجاد می‌گردد و عوارضی بروز می‌کند که گاه منجر به مرگ می‌شود. ویتامین‌ها سوخت و ساز بدن را تنظیم می‌کنند و تنها کمبود یک ویتامین می‌تواند، تمام بدن انسان را به مخاطره اندازد.

 

ویتامین B:

گروه ويتامين‌هاي B خود شامل تيامين، ريبوفلاوين، پانتوتنيك اسيد، پيرودوكسين، سيانوكوبالامين، فولاسين، نياسين و بيوتين است. ویتامین های B به حفظ عضلات، پوست، ناخن ها و موی سالم کمک می‌کنند.

 

تيامين B1

شكل اصلي تيامين در بافت‌هاي حيواني، استر دي فسفات يا تيامين پيرو فسفات (T.P.P) است. بخاطر OH مي‌تواند استر ايجاد كند. 2 حلقه هتروسيكليك دارد. حلقه داراي S تيازول است و حلقه داراي 2 ازت پيريميدين است. عملکرد اصلی تیامین شامل متابولیسم انرژی و جریان عصبی و تجزیه کربوهیدرات است.

 

B2 ريبوفلاوين

ساختمان آن از مشتقات رنگي به نام فلاوين 1 گرفته شده كه خود از سه هسته حلقه‌اي ايزوآلوكسازين مشتق گرديده است. B2 با ساير ويتامين‌هاي گروه B در عوارض بري بري و پلاگر موثر است. از بارزترين علائم كمبود B2 ترك خوردن گوشه لب انسان است.

اسيدپانتوتنيك B5

نام شيميايي اين ويتامين آميد بتا آلانين و اسيد آلفا و گاما دي هيدروكسي بتادي ميتل بوتيريك است. وجود اسيدآمينه بتاآلانين ضروري است. این ویتامین به عنوان نرم کننده پوست و مو به‌ کار می‌رود.

 

پيريدوكسين  B6

اين ويتامين نيز از حلقة هتروسيكليك پيريدين مشتق مي‌گردد. این ویتامین خاصیت ضد التهاب پوست دارد. این ویتامین محلول در آب بوده و بخشی از کمپلکس ویتامین B می‌شود.

 

فولات  B9

فولات که به نام اسید فولیک و اسید پترویل گلوتامیک نیز شناخته می‌شود برای تولید و نگهداری سلول‌های جدید به ویژه طی زمان‌های تقسیم سریع سلولی (مانند حاملگی) لازم است.

 

سيانوکوبالامين (B12)

سيانوکوبالامين از غذاها به دست می‌آید و آزاد می‌گردد، به عامل داخلی معده متصل و به ایلئوم حمل می‌گردد و در آنجا با یک گیرنده روی سطح سلولی مخاطی تداخل می‌کند تا جذب و انتقال به داخل گردش خون گردد.

 

منابع غذایی ویتامین های B:

ویتامین‌های B در گیاهان و حیوانات مشاهده می‌شوند. ویتامین B12 تنها موردی است که در محصولات حیوانی یافت می‌شود همانند گوشت، ماهی و تخم مرغ منابع خوبی برای ویتامین B12 هستند. ریبوفلاوین (B2) در شیر، نخم مرغ، غلات و حبوبات و نان‌ها یافت می‌شود. منابع غذایی نیاسین شامل گوشت‌ها (به ویژه گوشت قرمز)، لوبیا و غیره یافت می‌شود. اسید پانتوتنیک در تخم مرغ، ماهی، تمام نان‌های گندم و غلات و سبزیجات وجود دارد. پیریدوکسین (B6) در بادام زمینی، سبزیجات، سیب زمینی و موز یافت می‌شود. فولات (B9) در گوشت‌ۀای احشاء، سبزیجات سبز، تخم مرغ وجود دارد.

 

نتیجه‌گیری:

پانتول فرم الکلی فعال پانتوتنیک اسید است که در پوست به وسیله آنزیم‌ها، به وسیله آنزیم‌ها، به پانتوتنیک اسید (B5) تبدیل می‌شود. این ویتامین، به عنوان حالت دهنده و نرم کننده در شامپوها و اسپری‌های مو، حالت دهنده و نرم کننده در شامپوها، اسپری‌های مو، حالت دهنده‌های مو نیز مرطوب کننده‌ها مصرف فراوانی دارد. از آنجا که این ماده قابلیت جذب آب و نگهداری آن را دارا است، بیشتر به عنوان یک هومکتانت مطرح است و چون آب، ماده طبیعی حالت دهنده پوست و مو است، این ویتامین می‌تواند در فرآورده‌های پوست و مو نقش مهمی را ایفا کند.

بسیاری از کرم‌ها ولوسیون‌های مرطوب کننده غنی از ویتامین، حاوی 5 درصد پانتول هستند که می‌تواند به تسریع روند بهبود زخم‌ها هم کمک کند. به عنوان یک هومکتانت، ویتامین B5 می‌تواند آب را از اپیدرم و درم به طرف لایه شاخی بکشاند و پس از آن، می‌تواند با استفاده از اثر Occlusive (پوشانندگی) فرآورده‌ها، آب را در لایه شاخی نگهداشت. اگر رطوبت محیط 70٪ باشد پانتول می‌تواند آب را از محسز هم جذب کند.

در واقع در غیاب هومکتانت، آبی که از فآورده به پوست می‌رسد، به سرعت تبخیر می‌شود. هومکتانت‌ها همچنین می‌توانند با پر کردن فواصل بین کورئوسیت‌ها (در نتیجه وارد کردن آب به سلول‌ها و متورم کردن آن‌ها) نرمی پوست را افزایش دهند.

در فرآورده‌های مو، نیز پانتول به عنوان یک هومکتانت به کار می‌رود تا میزان آب ساقه مو و در نتیجه الاستیسیته آن را افزایش دهد، پانتول، همچنین برای مو ضروری است و می‌تواند از مناطق فاقد کوتیکول وارد ساقه مو نیز مناسب است و حالت پذیری و درخشش و نرمی مو را افزایش داده و از الکتریسیته ساکن آن می‌کاهد.

نویسنده محسن شجایی

ویتامین A خواصی جذاب در آرایش و بهداشت

ويتامين A

مقدمه:

ويتامين‌هاي محلول در چربي هستند ویتامین A خانواده‌ای شامل انواع مختلف ویتامین تحت رتینوئید (رتینول یا ویتامین A فعال، رتینال و اسید رتینوئیک)، کارتنوئیدها (لیکوپن و لوتئید) و پرو ویتامین کارتنوئید A (γ،β  و α کاروتن) می‌باشد. ویتامین A خوراکی برای جذب به چربی نیاز دارد، از دستگاه گوارش جذب می‌شود و در کبد (٪90) و سایر نواحی شامل شبکیه ذخیره می‌گردد. علاوه بر این رتینول نسبت به سایر کارتنوئیدها بیشتر جذب می‌شود. ویتامینA  داراي نقش مهمي در بيوسنتز پروتئين مي‌باشد همچنین به دليل نقش مهم آن در شبكيه چشم (Retine) و عمل بينايي و درغروب آفتاب و در تاريكي، رتينول Retinol مي‌گويند. در شبكيه چشم ویتامینA به شكل آلدئيدي يعني Retinene رتينن و يا رتينال Retinal وجود دارد. رتينال به كمك يك واكنش آنزيمي احياء گرديده و به رتينول مبدل مي‌شود و به عكس رتينول در اثر اكسيداسيون قابل تبديل به رتينال است. آنزيم كنترل كننده اين واكنش رتينول دهيدروژناز و كوانزيم آن NAD+ است.

ش

تصویر 1: اشکال مختلف ویتامین A

ویتامینA:

رتينول (C20H29OH) يك الكل مونوهيدريك، غير اشباع بوده كه زنجيره كربني آن داراي چهار اتصال دوگانه است و به يك حلقة شش ضلعي به نام بتا يونونβ − Ionone  متصل مي‌گردد. حلقه شش ضلعي نيز داراي يك پيوند دوگانه بين كربن‌هاي β,α است. اين ويتامين به صورت كريستالي جامد و زرد رنگ بوده و در آب نامحلول و در چربي و حلال‌هاي مختلف چربي محلول است در مجاورت هوا و نور به سادگي بر اثر اكسيداسيون از بين مي‌رود. تركيبي به فرمول C20H27OH در ماهي يافت شده كه از نظر ساختمان شباهتي نزديك به ويتامين A دارد، اين تركيب را دي هايدرو رتينول يا ويتامين A2 مي‌خوانند.

پرو ويتامين A را كاروتنوئيدها گويند. در طبيعت 600 نوع كاروتنوئيد شناسايي شده است، ولي تنها چند نوع آن مي‌تواند به ويتامين A تبديل شود. كاروتنوئيدها به رنگ‌هاي زرد، نارنجي و قرمز يافت مي‌شود.

كاروتنوئيدها خود شامل دو دسته 1 – كاروتن‌ها 2- گزانتوفيل‌ها مي‌شوند.

گزانتوفيل‌ها: مانند كريپتوگزانتين، زي‌گزانتين و لوتئين كه بيشتر آنها نمي‌توانند به ويتامين A تبديل شوند.

كاروتنها: كه خود داراي فرم آلفا، بتا و گاما كاروتن هستند، فعال‌ترين فرم آن نوع بتا است به رنگ قرمز و نارنجي بوده و در هويج اسفناج و كاهو وجود دارند كه فرمول شيميايي آن عبارت از C40 H56 است. فرمول گسترده آن يك زنجيره كربني است كه در دو انتها به يك حلقه 6 ضلعي منتهي است.‌

 

خواص ویتامین A:

ويتامينA ريز مغذي است كه بر اي عملكرد مناسب سيستم ايمني بدن، تمايز سلولي، پايايي سطوح اپيتليال و موكوسي، رشد، توليدمثل و بينايي لازم و ضروري مي‌باشد. در درمان عفونت دستگاه ادراري، استفاده از ويتامينA سودي دو چندان داشته و همچنين در مثانه در فراهم كردن سد دفاعي مناسب بر عليه عفونت كمك مي‌كند.

ویتامین A می‌تواند علایم پیری پوست را کاهش داده یا درمان کند. این خاصیت توسط Albert Kingman شناخته شده است. وی همچنین دریافت که تریتینویین موضعی (فرم ترانس رتینوییک اسید) می‌تواند به عنوان ضد چروک، ضد لک، نرم کننده و درمان کننده کراتوزهای فعال پیش سرطانی منتج از تابش UV عمل کند. پیش از این نیز، رتینوئیدها به عنوان تسریع کننده روند بهبود زخم‌ها شناخته شده و اصلی‌ترین داروهای تجویزی درمان پیری پوست بوده‌اند. فرمولاسیون رتینوییدها به علت ناپایداری ذاتی آن‌ها در برابر نور، مشکل است. این ترکیبات به عنوان آنتی‌اکسیدان عمل کرده و در برابر نور به سرعت به فرم‌های غیر فعال تبدیل می‌شود. به همین علت فرم‌های خوراکی ویتامین A در بطری‌های تیره رنگ و رتینوئیدها در تیوب‌های فلزی شفاف یا پلاستیکی بسته‌بندی می‌شوند تا از تابش UV در امان باشند. در صورت اکسیداسیون رتینوییدها، فرآورده‌های حاوی آن‌ها به رنگ زرد در می‌آیند. گرچه فرمولاسیون رتینیل‌پالمینات در محصولات پوستی OTC بسیار آسان است، این ترکیب در پوست فاقد فعالیت بیولوژیکی است و تنها با شکست باند استری آن در پوست و تبدیل رتینول به رتینوییک اسید (مسئول فعالیت بیولوژیکی فرآورده‌های حاوی رتینول) فعال می‌شود. اما متاسفانه تنها مقادیر کمی از رتینول می‌توانند توسط پوست به رتینوییک اسید تبدیل شوند و به همین علت هم محصولات حاوی رتینوییک اسید کارایی بیشتری دارند.

 

منابع غذايي ويتامين A چه هستند؟

ویتامين A در منابع گياهي به صورت پيش ساز ویتامين A در انواع كاروتن‌‌ها به ویژه بتاكاروتن و در منابع حيواني به شكل رتينول فعال یافت مي‌شود. بهترین منابع ویتامين A منابع حيواني آن است، زیرا از قابليت جذب بهتري برخودارند.

منابع حيواني:

جگر، زرده تخم مرغ، قلوه، شير و لبنيات پرچرب، كره، ماهي كوچك با جگر (مثل كيلكا).

منابع گياهي:

سبزي‌هاي برگ سبز تيره مانند اسفناج و كاهو، جعفري، سبزي‌هاي زرد نظير هویج و كدو حلوایي، ميوه‌هاي زرد و نارنجي رنگ مثل زردآلو، آلو، هلو، قيسي، خرمالو، نارنگي، موز و انگور، طالبي، گرمك.

 

 

نتیجه‌گیری:

ویتامین A در علم آرایشی بهداشتی دارای خواصی متعددی می‌باشد که با کمبود این ویتامین مواجه می‌شود. كمبود آن سبب اگزروفتالمي (خشكي چشم) مي‌گردد. كمبود آن سبب خشك و تيره شدن پوست (شاخي شدن غدد ترشحي عرق) مي‌شود. همچنین نقش ویتامین A در خشکی چشم و کراتوکونژکتیویت و اشکال در تمایز سلول‌های پوششی قرنیه اشاره نمود. کمبود ویتامین A منجر به اشکال در تمایز اپی‌تلیوم قرنیه و ملتحمه و خشکی چشم می‌گردد که با تجویز ویتامین A این اختلالات تا حدودی برگشت می‌کند.

نویسنده

محسن شجایی

ویتامین c محافظی برای پوست

ویتامین C آنتی اکسیدانی مطمئن

مقدمه:

شما از ويتامين C زياد شنيده‌ايد و از تأثير آن بر سرماخوردگي آگاهيد، دليل اين همه فوائد ويتامين C در بدن چيست؟ اين ويتامين چه اعمال ديگري در بدن انجام مي‌دهد؟

ويتامين C در واکنشهاي شيميايي بدن به عنوان يک حمل کننده الکترون عمل مي‌کند، اين ويتامين مهم‌ترين آنتي‌اکسيدان محلول در آب است. آنتي‌اکسيدان به موادي گفته مي‌شود که با حرکت در خون، مواد شيميايي را که به بافت‌ها لطمه مي‌رسانند را خنثي مي‌کنند. به اين دليل است که ويتامين C در جلوگيري از بروز يا بهبود بسياري از بيماري‌هاي مزمن دوران کهنسالي مؤثر است.

دکتر لینوس پاولینگ، دانشمندی که جایزه نوبل را دریافت کرد، معتقد است که مکمل‌های ویتامین C، نقش فوق‌العاده‌ای در سیستم دفاعی بدن دارند. تحقیقات نشان داده است، کسانی که به اندازه کافی ویتامین C مصرف نمی‌کنند، زودتر به بیماری عفونی، سرماخوردگی و انواع سرطان دچار می‌شوند.

 

تاریخچه:

کشف ويتامين C داستان جالبي دارد در قرن ۱۹، دريانوردان انگليسي براي رهايي از نوعي بيماري که در دريا به آن مبتلا مي‌شدند و بعداً اسکروي نام گرفت، مقدار زيادي ليمو در کشتي خود حمل مي‌کردند .براي همين به آنها ملوان ليمويي مي‌گفتند. اسکروي بيماري مهلکي بود که کاشفان سرزمين‌هاي دور پس از مدت طولاني که بر روي آب سفر مي‌کردند به آن مبتلا مي‌شدند و بسياري از آن‌ها در اثر اين بيماري مي‌مردند. اسکروي کمبود طولاني مدت ويتامين C است.

اين مطلب انگيزه‌اي شد براي جستجوي عامل درمان اسکروي در پرتقال، که منجربه کشف ويتامين C در سال ۱۹۲۸ شد و اسيد اسکوربيک نام گرفت. انسان و بعضي حيوانات فاقد آنزيم لازم براي توليد ويتامين C در بدن هستند از اين رو نيازمند دريافت آن از طريق غذا مي‌باشند.

ويتامين C از نظر غذايي بسيار حساس است و به راحتي در اثر حرارت و تاثير مواد قليايي از دست مي‌رود. حرارت پخت نيزموجب کاهش اين ويتامين در سبزيجات مي‌شود .

 

 

عملکرد ویتامین C در حفاظت از پوست:

وجود ویتامین C برای  تولید کلاژن بسیار حیاتی  است. کلاژن ماده ضروری پیوند بافت و نگهدارنده پوست است که بدون آن بدن فرو می‌پاشد. چون این پروتئین باعث نگهداری اسکلت بدن ما، چسباندن ماهیچه‌ها به استخوان‌ها و نگهداری پوست و اعضای بدن در جای خودشان می‌شود.

 

 

ویتامین C همچنین در مداوای التهاب، نقش شگفت انگیزی ایفا می‌کند. ویتامین C دو عمل انجام می‌دهد یکی آنکه از تولید ماده‌ای شیمیایی به نام آراشیدونیک اسید، که باعث التهاب پوست می‌شود، جلوگیری می‌کند و دوم اینکه ویتامین C باعث تعویض تاثیر آراشیدونیک اسید می‌شود و آن را به ماده‌ای بی ضرر تبدیل می‌نماید.

 

اثرات ضد لکی ویتامین C:

ویتامین C اثر احیاکنندگی دارد و شفاف کننده می‌باشد. توجه کنید که اینجا از لغت روشن کننده استفاده نمی‌کنیم بلکه از لغت شفاف کننده استفاده می‌کنیم اثر ضدالتهابی ویتامین C به عنوان مکمل است.

درمان پزشکی لک‌ها عبارتست از: روشن کننده، لایه بردار و یک ترکیب مکمل یا تکمیل کننده که می‌تواند ویتامین C باشد.

آسکوربیک اسید یا ویتامین سی به عنوان یکی از مواد کنترل کننده سنتز ملانین بکار می‌رود. مشتقات جدیدتر این ماده همانند منیزیوم اسکوربیل فسفات و اسکوربیل گلوکوزاید و تتراهگزیل دسیلاسکوربات برای کنترل ملانوژنزیز بکار می‌روند. این مشتقات می‌توانند رادیکال‌‌های آزاد را جمع‌آروی نموده و از اثر آن‌ها رد فعال‌سازی ساخت ملانین جلوگیری نمایند به علاوه سبب مهار مرحله اکسیداسیون در طی فرایند سنتز ملانین تبدیل دئپا به دوپاکوئینون ملانین نیز عمل نمایند به علاوه بر مهار تیروزنیاز در ساخت و فعالیت نیز اثر می‌نمایند.

 

ویتامین C در حیوانات:

حیوانات می‌توانند ویتامین C بدنشان را خود تولید کنند. کبد آن‌ها خود به خود از قند ساده‌ای به نام گلوکز، ویتامین C می سازد. متاسفانه، ما موجودات برتر نمی‌توانیم خودمان ویتامین C بسازیم، زیرا کبد ما آنزیم سازنده آن را ندارد. بنابراین اگر ما ویتامین C را به رژیم  غذایی‌مان اضافه نکنیم، خیلی زود با کمبود آن مواجه خواهیم شد که خود می‌تواند زمینه بروز بیماری‌های گوناگون شود.

 

 

Soskin و …… برندهایی هستند که ویتامین C دارند.

نویسنده

محسن شجایی

ویتامین E خواص بی نظیر آن

ویتامین E

مقدمه:

ویتامین E یک آنتی‌اکسیدان محلول در چربی است که برای بدن ما بسیار مفید است. اگرچه عملکرد اولیه ویتامین E حفاظت از غشای سلولی بدن است، این ویتامین همچنین نقش مهمی در حفظ شمارش تعداد گویچه‌های خون، سلامت قلب، عضلات، اعصاب، پوست و مو ایفا می‌کند.

ویتامینE  دو دسته توکوفرول و توکوترینول‌ها را در بر می‌گیرد. البته فرم‌های فعال آن آلفا و گاما توکوفرول می‌باشند که به عنوان آنتی‌اکسیدان محلول در چربی فعالیت می‌کنند و آلفا توکوفرول از گاما توکوفرول فعال‌تر است.

آلفا توکوفرول یک گیرنده چربی‌های رادیکالی است و از این طریق به واکنش‌های زنجیره‌ای رادیکال‌های چربی خاتمه می‌دهد و به عنوان آنتی‌اکسیدان اثر خود را اعمال می‌کند. در این واکنش‌ها یک رادیکال کم انرژی توکوفروکسیل تشکیل می‌شود که دیگر نمی‌تواند به عنوان آنتی اکسیدان عمل کند. این فرم رادیکالی ویتامینE  توسط ویتامین C به وضعیت اولیه‌اش بر می‌گردد. علاوه بر این، ویتامینE  می‌تواند از پرتئین‌های غشایی حاوی سلنیوم یا سولفور محافظت کند. اجازه دهید نگاهی به فواید ویتامینE  بر روی صورت بیاندازیم.

تصویر 1: فرم شیمیایی ویتامین E

اثرات درمانی:

ویتامین E برای چین و چروک و لکه های پیری

خواص آنتی‌اکسیدانی آن آسیب‌های ناشی از رادیکال‌های آزاد اشعه فرابنفش را که باعث ایجاد چین و چروک و لکه‌های پیری می‌شوند، مسدود می‌کند. ویتامین E همچنین تولید کلاژن در پوست را که باعث حفظ خاصیت الاستیکی و جلوگیری از تشکیل چین و چروک می‌شود را بالا می‌برد. علاوه بر کم کردن سرعت تشکیل چین و چروک، ویتامین E همچنین با افزایش بازسازی و ترمیم سلول‌ها چین و چروک را محو می‌کند. استعمال منظم آن قبل از خواب هم خط خنده را از صورت پاک می‌کند. بسته به عمق خطوط، محو شدنشان هم به همان اندازه طول خواهد کشید. برای بهره بردن از این خاصیت مقدار کمی از ویتامین E را شب هنگام و بعد از پاک کردن آرایش با انگشت خود به پوست صورت بمالید.

 

اثرات ضد التهابی

ویتامینE  به علت مهار تولید و ترشح مدیاتورهای شیمیایی مثل هیستامین، می‌تواند اثرات ضد التهابی نیز روی پوست داشته باشد.

ویتامین E به عنوان یک التیام بخش بسیار مفید شناخته می‌شود. استعمال این ویتامین بر روی صورت باعث روشن شدن زخم‌ها، تسکین آفتاب سوختگی، کاهش چین و چروک و … می‌شود.

 

مرطوب کننده عالی

از آنجا که ویتامینE  سرشار از آنتی‌اکسیدان است به صورت یک نگاه درخشان می‌بخشد با این حال به خاطر خاصیت چسبندگی آن و محلول بودن در چربی و ویسکوزیته بالا به عنوان یک نرم کننده و مرطوب کننده مورد استفاده قرار می‌گیرد.

 

درمان آفتاب سوختگی

احساس سوزش ناشی از آفتاب سوختگی جزئی را می‌توان با استفاده از ویتامینE  کاهش داد. ویتامینE  آسیب ناشی از اشعه فرابنفش خورشید بر روی پوست را به حداقل می‌رساند. ویتامین  Eبه خاطر اینکه با صدمات ناشی از اشعه فرابنفش مبارزه می‌کند به لوسیون‌های ضد آفتاب اضافه شده است.

 

خاصیت آنتیاکسیدان ویتامینE

ویتامینE  يك ويتامین محلول در چربی و يك آنتی‌اکسیدان اصلی و مهم در جلوگیری از فرآيند پراکسیداسیون لیپید است که با استقرار در غشاء سلولی وظیفه حفاظت اين ساختار مهم در برابر راديکال‌های آزاد پراکسیل (ROO-) تولید شده از اکسیداسیون چربی‌ها را بر عهده دارد.

 

منابع ویتامین E

ویتامین E در برگ سبز سبزیجات و میوهایی مانند انبه، جوانه گندم، تمشک و … موجود است. ما می‌توانیم بدنمان را با مقدار مورد نیاز ویتامین E به وسیله مکمل‌های ویتامین  Eکه حاوی ویتامینE  هستند غنی کنیم. ویتامین E  یک راه حل برای زیبایی است که پوست را جوان کرده و التیام می‌بخشد. ویتامین  Eبرای صورت، پوست، مو و ناخن شگفتی‌ساز است.

نتیجه گیری:

ویتامین Eدر ایزومرهای مختلف α، β، δ و γ توکوفرول وجود دارد. جمع‌آوری کننده رادیکال‌های آزاد و جلوگیری کننده از اثر تخریبی آنان در چربی‌های سلول‌ها و غشاء‌های سلولی می‌باشد. همچنین پایداری بیولوژیکی سلول‌ها را باعث شده و پوست را نرم و مقاوم می‌سازد علاوه بر این خاصیت مرطوب کنندگی نیز دارد. ایزومرهای عمل کننده در پوست δ و γ می‌باشند که به حد وفور در جوانه گندم وجود دارد. α توکوفرول محلول‌ترین فرم ویتامین Eدر چربی‌ها می‌باشد.