فروشگاه اینترنتی بیگودی

سبد خرید من

استفاده از گياهان دارويي در صنایع آرایشی بهداشتی

استفاده از گياهان دارويي در صنایع آرایشی بهداشتی

تمایل به توليد گياهان دارويي و معطر به دلیل تقاضای زیاد براي محصولات طبيعي در جهان، رو به افزايش است (2002 Carruba et al.,). سرزمين ايران در اعصار مختلف تاريخ همواره از کانون‌هاي مهم علوم گوناگون به ويژه داروسازي و کشت و پرورش گياهان دارويي بوده است (Sirajuddin, 2010). در سال‌های اخیر، آشنایی علمی و بنیادی انسان با خواص و آثار مفید دارویی طبیعی، زمینه استفاده روز افزون از آن‌ها را فراهم آورده است (امیدبیگی، ۱۳۸8). اعلام ممنوعيت سازمان بهداشت جهاني برای استفاده از رنگ‌ها و اسانس‌هاي مصنوعي و همچنین عوارض جانبي داروهاي شيميايي در سال‌هاي اخير سبب رونق كشت و كار گياهان دارويي شده است (مرادی و همکاران، 1388). به گونه‌ای كه قرن بيستم را، قرن بازگشت به طبيعت و سده استفاده از دارو‌هاي گياهي نام نهاده‌اند (گلشادی و همکاران، 1381).

 امروزه توسعه کشت و کار گیاهان دارویی مبحث جدید و جالب توجهی در کشاورزی می‎باشد. بخش گیاهان دارویی و طیف فعالیت‎های وابسته به آن نه تنها از نظر تأمین مواد اولیه صنایع مختلف، برای تأمین سلامت جمعیت روز افزون جهان و ایجاد زمینه‎های اشتغال و ارز‎آوری در کشور دارای اهمیت خاصی است، بلکه از نظر توسعه‎ی اقتصادی–اجتماعی نیز در توزیع درآمد و توجه به مناطق کمتر توسعه یافته دارای نقش مهمی می‎باشد، تخمین زده می‎شود که حدود 25 درصد از تمام دارو‎های مدرن در دنیا به طور مستقیم یا غیر مستقیم از گیاهان مذکور مشتق شده‎‎اند (Ziarati et al., 2012).

كشور ايران با ١١ اقليم و بيش از ٧٥٠٠ گونه گياهي، دارای گونه‌های با ارزش دارويي و نادر مي‌باشد (قاسمی دهکردی، 1381). چون برخی از ترکیب‌‌هاي ثانويه که تحت تأثیر عوامل مختلف محیطی در گیاهان ساخته می‌شوند، به عنوان فرآورده‌های نهایی سوخت و ساز گياه از نظر اقتصادی بسیار مهم و ارزشمند مي‌باشند. از این رو تأثیر عوامل محیطی مختلف بر کیفیت و کمیت ترکیب‌‌هاي مذکور همواره باید مورد تحقیق و آزمایش قرار گیرد و موقعیت آنان در طبقه‌بندی ترکیب‌‌هاي ثانویه مشخص شود (امیدبیگی، 1388).

تاريخچه گياهان دارويي به طور دقيق مشخص نيست و در طول تاريخ استفاده از گياهان دارويي با خرافات و آداب خاصي همراه بوده است. مصري‌ها و چيني‌ها از اولين اقوامي هستند كه از حدود ٢٧٠٠ سال پيش از ميلاد مسيح از گياهان به عنوان دارو استفاده مي‌كردند (امیدبیگی، 1388).

در قرن‌هاي هشتم تا دهم ميلادي بوعلي سينا و محمد زكرياي رازي سبب توسعه دانش درمان با گياه شدند و در قرن سيزدهم ابن‌بيطار خصوصيات بيش از ١٤٠٠ گياه را در كتابي گرد آوري نموده و در قرن نوزدهم داروهاي شيميايي به سرعت جايگزين بسياري داروهاي گياهي گرديد. سپس در اواخر قرن بيستم عوارض جانبي و مضر داروهاي شيميايي سبب رويكرد دوباره دانشمندان به گياهان دارويي شد به طوريكه اين دوره را رنسانس گياهان دارويي ناميدند. تا قرن نوزدهم گياهان دارويي به شكل بسيار ابتدايي مورد مصرف قرار مي‌گرفتند تا اينكه استخراج مواد مؤثر گياهي، از قرن نوزدهم آغاز گرديد. دلايل استخراج مواد مؤثر گياهي و خالص‌سازي و بكارگيري آن‌ها در فرمولاسيون‌هاي دارويي و صنایع آرایشی و بهداشتی را مي‌توان در موارد زير خلاصه نمود:

١‐ عدم امكان نگهداري گياهان به مدت طولاني.

2- عدم دسترسي سريع به منابع گياهي.

٣‐ عدم معيار معيني به منظور مقدار مصرف و تجويز آن به بيمار (امیدبیگی، 1388).

80 درصد از مردم آفریقا از انواع اشکال سنتی گیاهان دارویی استفاده می‌کنند (WHO, 2005; SARS, 2003). 65 تا 80 درصد جمعیت جهان از گیاهان دارویی به عنوان شکل اولیه مراقبت بهداشتی استفاده می‌کنند (Fakeye et al., 2008; Christine, 2009).

فیتوشیمی:

در ادامه توضیحی در مورد رشته‌های فارماکوگنوزی و فیتوشیمی داده می‌شود تا علت استفاده از گیاهان در صنایع دارویی و آرایشی بهداشتی بیشتر مشخص گردد.

پس از انجام يك سري تبديلات تكنولوژيك كه يك گياه دارويي را به يك داروي گياهي مبدل مي‌سازد، گياه دارويي محتوي مواد مختلفي است كه اكثر آن‌ها بر روي بدن انسان تاثير مي‌گذارند. رشته‌اي كه در مورد مواد مؤثره، ساختمان و وضعيت آن‌ها در گياه، تغييرات و تبديل آن‌ها در طول زندگي گياه و تهيه داروهاي گياهي مطالعه مي‌نمايد، فيتوشيمي (شيمي گياهي) ناميده مي‌شود. فيتوشيمي با علم داروسازی طی سالیان بسیار زیاد ارتباط نزدیکی داشته است به طوری‌که ساختار شیمیایی بسیاری از ترکیبات متابولیت‌های ثانویه (ترکیبات شیمیایی گیاهان) شناسایی شده جهت درمان را به صورت مصنوعی ساخته و در علم داروسازی مورد استفاده قرار می‌دهند.

از لحاظ علمی، اجرایی و مدل‌ اجرا و اهداف پروژه‌ها شیمی گیاهی شبیه به شاخه‌ی فارماکوگنوزی شاخه‌های تخصصی دارو سازی است. بسیاری از پروژهای شیمی گیاهی بسیار شبیه به پروژهای شاخه‌های فارماکوگنوزی در دانشکده های دارو سازی است. این دو رشته می‌توانند پروژهای زیادی با هم داشته باشند حاصل تلفیق شیمی گیاهی و داروسازی می‌تواند بسیار کارایی داشته باشد و دارو و محصولات آرایشی و بهداشتی موثرتر و کاراتر در عین حال با کمترین ایجاد مشکل در بدن تولید نمود.

با استفاده از گیاهان دارویی می‌توان دارویی ارزان و طبیعی به دست آورد. مواقعی گیاهی می‌تواند یک یا چند ترکیب سخت و پیچیده را به راحتی و فقط با استفاده از نور و آب و هوا تولید کند که تولید ترکیب سخت و پیچیده در محیط آزمایشگاهی بسیار طاقت فرسا است. این ویژگی بیشتر داروهای گیاهی می‌باشد که در دانشگاه‌های دنیا باعث ایجاد شاخه‌های فارماکوگنوزی و فیتوشیمی شده است.

تقسیم‌بندي متابولیت‌های ثانویه گیاهان دارویی:

آلکالوییدها، گلیکوزیدها، روغن‌هاي فرار، سایر مواد موثر (مواد تلخ، فلاون‌ها، فلاونوییدها، موسیلاژها و غیره) می‌باشد. هر کدام از این ترکیبات دارای خواص و ویژگی‌های منحصر به فردی جهت استفاده در صنایع آرایشی و بهداشتی هستند که از حوصله مقاله خارج است.

نویسنده محسن شجایی

منابع:

امیدبیگی، ر. 1388. تولید و فرآوری گیاهان دارویی (جلد اول). انتشارات آستان قدس رضوی. 348 صفحه.

قاسمی دهکردی، ن. 1381. فارماکوپه گیاهی ایران. ناشر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي، معاونت غذا و دارو. ص 443.

گلشادي ا، ر. انصاري، ص. عسگري، ن. صراف زادگان و م. بشتام، 1381. آگاهي، اعتقاد و عملكرد نسبت به دارو‌هاي گياهي در مردم شهر اصفهان. فصلنامه گیاهان دارویی2، ص. 21-28.

مرادي ر، پ. رضواني مقدم، م. نصيري‌محلاتي، ا. لكزيان، 1388 . بررسي تأثير كودهاي بيولوژيك و آلي بر عملكرد، اجزاي عملكرد دانه و ميزان اسانس گياه رازيانه (Foeniculum vulgare). مجله پژوهشهاي زراعي ايران، جلد 7، شماره 2. ص 635-625.

 

Carruba A., R. La Torre and A. Matranga. 2002. Cultivation trials of some aromatic and medicinal plants in a semiarid Mediterranean environment. Proceeding of an international conference on MAP. Acta Horticulture(ISHS), 576:207-213.

Christine Patterson HA: A Complementary Alternative Medicine Questionnaire for Young Adults, Integrative Medicine Insights 2009, 4:1-11. combination of traditional Chinese medicine

Fakeye TO, Onyemadu O: Evaluation of knowledge base of hospital pharmacists and physicians on herbal medicines in Southwestern Nigeria, Pharm Pract 2008, 6(2):88-92

SARS, Clinical trials on treatment using a and western medicine, Geneva: WHO; 2003. pp. 53-61.

Sirajuddin MF. Treatment and medicine plants in Iran. Quarterly Journal of Medical History 2010; 2:11-33

WHO traditional medicine strategy 2002– 2005, Geneva: WHO; 2002.

Ziarati, P. Karbalaei Mohammad Persia Behbahani, N. 2012.Screening of Heavy Metal Contents in Heracleum persicum (Golpar) from Selected Markets in Tehran. 1(11):1 – 3.

 

نقش مهم ویتامین B در لوازم آرایشی و بهداشتی

ویتامین B

مقدمه:

ویتامین‌ها را به دو دسته مهم، شامل ویتامین‌هاي محلول در آب و ویتامین‌هاي محلول در چربی، تقسیم کرده‌اند. ویتامین E، ویتامین K، ویتامین  Dو ویتامین A را نیز محلول در چربی و ویتامین C و ویتامین‌هاي گروه B را محلول در آب دانسته‌اند. علاوه بر مواد معدنی، ویتامین‌ها نیز مورد نیاز بدن هستند؛ زیرا بدون حضور آن‌ها در غذا، سلامتی و تعادل اعضاي بدن ناپایدار می‌شود و در اعمال حیاتی اختلالاتی ایجاد می‌گردد و عوارضی بروز می‌کند که گاه منجر به مرگ می‌شود. ویتامین‌ها سوخت و ساز بدن را تنظیم می‌کنند و تنها کمبود یک ویتامین می‌تواند، تمام بدن انسان را به مخاطره اندازد.

 

ویتامین B:

گروه ويتامين‌هاي B خود شامل تيامين، ريبوفلاوين، پانتوتنيك اسيد، پيرودوكسين، سيانوكوبالامين، فولاسين، نياسين و بيوتين است. ویتامین های B به حفظ عضلات، پوست، ناخن ها و موی سالم کمک می‌کنند.

 

تيامين B1

شكل اصلي تيامين در بافت‌هاي حيواني، استر دي فسفات يا تيامين پيرو فسفات (T.P.P) است. بخاطر OH مي‌تواند استر ايجاد كند. 2 حلقه هتروسيكليك دارد. حلقه داراي S تيازول است و حلقه داراي 2 ازت پيريميدين است. عملکرد اصلی تیامین شامل متابولیسم انرژی و جریان عصبی و تجزیه کربوهیدرات است.

 

B2 ريبوفلاوين

ساختمان آن از مشتقات رنگي به نام فلاوين 1 گرفته شده كه خود از سه هسته حلقه‌اي ايزوآلوكسازين مشتق گرديده است. B2 با ساير ويتامين‌هاي گروه B در عوارض بري بري و پلاگر موثر است. از بارزترين علائم كمبود B2 ترك خوردن گوشه لب انسان است.

اسيدپانتوتنيك B5

نام شيميايي اين ويتامين آميد بتا آلانين و اسيد آلفا و گاما دي هيدروكسي بتادي ميتل بوتيريك است. وجود اسيدآمينه بتاآلانين ضروري است. این ویتامین به عنوان نرم کننده پوست و مو به‌ کار می‌رود.

 

پيريدوكسين  B6

اين ويتامين نيز از حلقة هتروسيكليك پيريدين مشتق مي‌گردد. این ویتامین خاصیت ضد التهاب پوست دارد. این ویتامین محلول در آب بوده و بخشی از کمپلکس ویتامین B می‌شود.

 

فولات  B9

فولات که به نام اسید فولیک و اسید پترویل گلوتامیک نیز شناخته می‌شود برای تولید و نگهداری سلول‌های جدید به ویژه طی زمان‌های تقسیم سریع سلولی (مانند حاملگی) لازم است.

 

سيانوکوبالامين (B12)

سيانوکوبالامين از غذاها به دست می‌آید و آزاد می‌گردد، به عامل داخلی معده متصل و به ایلئوم حمل می‌گردد و در آنجا با یک گیرنده روی سطح سلولی مخاطی تداخل می‌کند تا جذب و انتقال به داخل گردش خون گردد.

 

منابع غذایی ویتامین های B:

ویتامین‌های B در گیاهان و حیوانات مشاهده می‌شوند. ویتامین B12 تنها موردی است که در محصولات حیوانی یافت می‌شود همانند گوشت، ماهی و تخم مرغ منابع خوبی برای ویتامین B12 هستند. ریبوفلاوین (B2) در شیر، نخم مرغ، غلات و حبوبات و نان‌ها یافت می‌شود. منابع غذایی نیاسین شامل گوشت‌ها (به ویژه گوشت قرمز)، لوبیا و غیره یافت می‌شود. اسید پانتوتنیک در تخم مرغ، ماهی، تمام نان‌های گندم و غلات و سبزیجات وجود دارد. پیریدوکسین (B6) در بادام زمینی، سبزیجات، سیب زمینی و موز یافت می‌شود. فولات (B9) در گوشت‌ۀای احشاء، سبزیجات سبز، تخم مرغ وجود دارد.

 

نتیجه‌گیری:

پانتول فرم الکلی فعال پانتوتنیک اسید است که در پوست به وسیله آنزیم‌ها، به وسیله آنزیم‌ها، به پانتوتنیک اسید (B5) تبدیل می‌شود. این ویتامین، به عنوان حالت دهنده و نرم کننده در شامپوها و اسپری‌های مو، حالت دهنده و نرم کننده در شامپوها، اسپری‌های مو، حالت دهنده‌های مو نیز مرطوب کننده‌ها مصرف فراوانی دارد. از آنجا که این ماده قابلیت جذب آب و نگهداری آن را دارا است، بیشتر به عنوان یک هومکتانت مطرح است و چون آب، ماده طبیعی حالت دهنده پوست و مو است، این ویتامین می‌تواند در فرآورده‌های پوست و مو نقش مهمی را ایفا کند.

بسیاری از کرم‌ها ولوسیون‌های مرطوب کننده غنی از ویتامین، حاوی 5 درصد پانتول هستند که می‌تواند به تسریع روند بهبود زخم‌ها هم کمک کند. به عنوان یک هومکتانت، ویتامین B5 می‌تواند آب را از اپیدرم و درم به طرف لایه شاخی بکشاند و پس از آن، می‌تواند با استفاده از اثر Occlusive (پوشانندگی) فرآورده‌ها، آب را در لایه شاخی نگهداشت. اگر رطوبت محیط 70٪ باشد پانتول می‌تواند آب را از محسز هم جذب کند.

در واقع در غیاب هومکتانت، آبی که از فآورده به پوست می‌رسد، به سرعت تبخیر می‌شود. هومکتانت‌ها همچنین می‌توانند با پر کردن فواصل بین کورئوسیت‌ها (در نتیجه وارد کردن آب به سلول‌ها و متورم کردن آن‌ها) نرمی پوست را افزایش دهند.

در فرآورده‌های مو، نیز پانتول به عنوان یک هومکتانت به کار می‌رود تا میزان آب ساقه مو و در نتیجه الاستیسیته آن را افزایش دهد، پانتول، همچنین برای مو ضروری است و می‌تواند از مناطق فاقد کوتیکول وارد ساقه مو نیز مناسب است و حالت پذیری و درخشش و نرمی مو را افزایش داده و از الکتریسیته ساکن آن می‌کاهد.

نویسنده محسن شجایی